Na dertig jaar vriendschap zei ik voor het eerst nee tegen hem, en ineens wist ik niet meer of we elkaar nog echt kenden
‘Dus jullie hoeven alleen nog maar ja te zeggen,’ zei Kees, terwijl hij een mapje van een reisbureau openklapte op onze eettafel. Mijn koffie was nog niet eens op en ik voelde mijn nek al warm worden. Naast me schoof Anja haar stoel iets naar achteren. Dat kleine gebaar kende ik na 34 jaar huwelijk: niet goed.
‘Kees,’ zei ik, zo rustig mogelijk, ‘dit is in juni. Ik werk nog gewoon drie dagen per week. Anja past op donderdag op onze kleinzoon. En zes dagen Zuid-Afrika is niet iets wat we even tussen de bedrijven door doen.’
Hij lachte, niet gemeen, eerder alsof ik een detail over het hoofd zag. ‘Juist daarom. Jullie moeten er eens uit. Het leven is nu. Je kunt toch wel wat schuiven?’
Marijke, zijn vrouw, knikte meteen. ‘Sinds Kees met dat project bezig is, zien we pas hoe veel je laat liggen als je altijd maar in je oude ritme blijft hangen.’
Dat kwam harder aan dan ik wilde toegeven. Oude ritme. Alsof ons leven een soort sleur was waar zij inmiddels boven waren uitgestegen.
We kennen elkaar al sinds begin jaren negentig. Camping in Zeeland met de kinderen, oud en nieuw om en om, etentjes op zaterdag, wandelen in de duinen, een weekendje Ameland als iemand iets te vieren had. Altijd gelijkwaardig. Als wij een datum niet konden, prikten we een nieuwe. Als zij geen zin hadden in Frankrijk, gingen we naar Drenthe. Zo simpel was vriendschap bij ons jarenlang.
Tot Kees vorig jaar stopte met werken. Niet een beetje rustiger aan, maar echt rigoureus. Hij dook vol in een groot vrijwilligersproject voor erfgoedbehoud in de regio. Prachtig hoor, echt. Hij leefde ervan op. Alleen leek daarna alles ineens om zijn agenda te draaien.
‘Woensdagmiddag kunnen we toch prima lunchen?’ appte hij dan.
‘Dan werken wij,’ stuurde Anja terug.
‘O ja, vergeten dat jullie nog in dat systeem zitten haha.’
Of hij belde op zondagavond. ‘We hebben voor volgende maand een midweek in de Ardennen gevonden.’
Dan zei ik: ‘Volgende maand? Dat is wel erg kort dag.’
‘Ja, maar spontane dingen zijn juist leuk, Henk.’
In het begin lieten we het gaan. Je gunt iemand zijn enthousiasme. Ik dacht ook: hij moet zijn nieuwe leven nog een beetje uitvinden. Maar er sloop iets in onze gesprekken. Het ging steeds minder over samen iets doen, en steeds meer over aansluiten. Bij zijn project, zijn tijden, zijn ideeën, zijn tempo.
Anja zei het als eerste hardop, op een dinsdagavond terwijl we de vaatwasser inruimden. ‘Heb jij ook het gevoel dat wij figuranten zijn geworden in hun nieuwe levensfase?’
Ik wilde haar ongelijk geven, maar dat lukte niet.
Toch bleven we meegaan. Een lezing in Gouda waar we eigenlijk geen zin in hadden. Een wandelweekend dat helemaal draaide om mensen van zijn stichting. Een etentje dat begon met: ‘We hebben trouwens al besloten dat we in het voorjaar met z’n vieren naar Portugal gaan.’ Alsof wij daar al ja op hadden gezegd.
En nu dus die reis. Luxe lodge, excursies, binnenlandse vlucht erbij. Mooi, ongetwijfeld. Ook duur. En onpraktisch. Anja’s moeder is 87 en de laatste tijd broos. Mijn werk kan niet zomaar zes dagen dicht, want ik run nog met twee compagnons een klein administratiekantoor. Dat weet Kees allemaal.
‘Het gaat mij niet alleen om die reis,’ zei Anja uiteindelijk. Haar stem trilde een beetje, maar ze keek hem wel recht aan. ‘Het gaat erom dat je steeds dingen invult voor ons. Alsof wij wel meebewegen omdat jij een nieuwe richting hebt gevonden.’
Het werd stil. Buiten reed een vuilniswagen langs. Ik hoorde het piepje van de achteruit en dacht: ongelooflijk dat je op zo’n moment zulke onzin opmerkt.
Kees trok zijn wenkbrauwen op. ‘Nou ja, ik probeer juist iets moois neer te zetten. Iets inspirerends. We zijn toch vrienden? Dan vier je het leven ook met elkaar.’
‘Dat doen we ook,’ zei ik. ‘Maar niet door alles maar te laten bepalen door wat jij op dit moment belangrijk vindt.’
Marijke schoof haar glas opzij. ‘Ik vind dit wel erg negatief. Kees heeft eindelijk tijd om dingen te organiseren, en dan lijkt het alsof hij iets fout doet.’
‘Organiseren is niet het probleem,’ zei Anja. ‘Beslissen voor anderen wel.’
Ik heb Kees zelden zo strak zien kijken. Niet boos op een explosieve manier, meer gekwetst. ‘Dus jullie gaan niet mee.’
Ik voelde dertig jaar geschiedenis in dat ene zinnetje. Barbecues in de regen. Helpen verhuizen. Bij elkaar zitten na de begrafenis van zijn vader. Anja die Marijke naar chemo-afspraken reed toen ik met griep thuis lag. Je zegt niet zomaar nee tegen mensen die in je leven zijn gaan zitten als familie.
Maar misschien was dat precies waarom dit zo hoog zat.
‘Nee,’ zei ik. ‘We gaan niet mee. En ik wil ook eerlijk zijn: we willen de laatste tijd vaker nee zeggen, maar we durfden het niet goed omdat we bang waren voor gedoe. Dat is niet gezond.’
Kees keek naar de brochure, sloeg hem dicht en zei: ‘Jammer. Ik had gedacht dat echte vrienden elkaar wat meer ruimte gunden.’
Ik antwoordde sneller dan ik normaal doe. ‘Ruimte gunnen is iets anders dan verwachten dat de rest zich aanpast.’
Ze bleven niet lang meer. Bij de voordeur gaf Marijke nog een stijve zoen. Kees zei: ‘Laat maar even rusten.’ En weg waren ze.
Die avond zat ik met Anja op de bank, allebei moe van een gesprek dat eigenlijk al maanden in de lucht hing. ‘Denk je dat we het verpest hebben?’ vroeg ze.
Ik zei: ‘Nee. Ik denk dat we te lang hebben gedaan alsof het wel meeviel.’
Twee dagen later appte Kees alleen: Ik moet hier even over nadenken. Dat deed pijn, maar eerlijk gezegd ook minder dan ik had verwacht. Misschien omdat ik voor het eerst in lange tijd niet het gevoel had dat ik mezelf had ingeleverd om de sfeer goed te houden.
Ik mis hem. Ik mis hen. Maar ik miste onszelf de laatste tijd ook een beetje, en dat vind ik misschien nog wel confronterender. Vriendschap is voor mij niet hetzelfde als altijd meebuigen, hoe lang je elkaar ook kent. Hoe doen jullie dat als een oude vriendschap ineens niet meer gelijk voelt?