Ik voelde me een verrader toen we na dertig jaar vriendschap de vaste vrijdagavond niet meer aankonden
‘Dus nu laten jullie ons óók al vallen?’ Ingrid zei het aan onze keukentafel, met haar jas nog aan, alsof ze anders meteen weg zou moeten rennen of ontploffen. Ik had net de koffie neergezet en zag aan mijn man Kees dat hij hetzelfde voelde als ik: schaamte, irritatie en vooral vermoeidheid. Mijn keel zat dicht. Want het ergste was nog: een deel van mij dacht dat ze gelijk had.
Wij kennen Ingrid en Paul al sinds eind jaren tachtig. Kinderen ongeveer tegelijk gekregen, kampeerweekenden in Zeeland, later huisjes in Drenthe, iedere vrijdagavond om en om eten. Dat was zó ingebakken dat onze kinderen vroeger zeiden: ‘Het is weer Paul-en-Ingrid-dag.’ We hoefden elkaar niks uit te leggen. Tenminste, zo voelde dat jarenlang.
De laatste twee jaar veranderde Paul. Eerst kleine dingen. Drie keer hetzelfde verhaal over de ANWB-pas. Vergeten dat Kees met pensioen was. Hard lachen op momenten dat het niet paste. Daarna werd het lastiger. Op een verjaardag zei hij tegen onze dochter: ‘Zo, jij bent ook flink breed geworden sinds de zwangerschap.’ Het werd ijzig stil. Paul keek verbaasd en zei: ‘Dat mag je toch nog wel zeggen?’ Ingrid lachte te hard en zei meteen: ‘Ach, zo is Paul nou eenmaal, lekker direct.’ Maar Paul was vroeger helemaal niet zo. Direct, ja. Grof of stuurloos, nee.
Kees zei na afloop in de auto: ‘Dit gaat niet meer alleen over ouder worden.’ Ik wist dat hij gelijk had, maar ik voelde ook weerstand. Als je het hardop zegt, wordt het echt.
Er kwam onderzoek, vaag gedoe, afspraken in het ziekenhuis. Ingrid hield ons steeds op afstand. ‘Er is nog niks vastgesteld, dus laten we hem niet meteen een stempel opdrukken.’ Ondertussen moest alles wel precies hetzelfde blijven. Vrijdagavond, geen veranderingen, geen rustiger uitjes, geen duidelijke afspraken. Als Paul halverwege een etentje boos werd omdat hij de draad kwijt was, moesten wij doen alsof er niets aan de hand was.
Die avonden werden steeds zwaarder. Paul raakte sneller geprikkeld. Als Kees een verhaal vertelde, onderbrak hij hem: ‘Dat heb je nou al vier keer gezegd, man.’ Terwijl hij zelf tien minuten later precies hetzelfde vroeg. Soms werd hij wantrouwend. ‘Zeggen jullie dit expres zo ingewikkeld?’ Dan keek Ingrid ons strak aan, alsof wij hem in verlegenheid brachten.
Een paar maanden geleden ging het mis bij ons thuis. Ik had een simpele pasta gemaakt. Paul prikte erin en zei: ‘Heb je geen zout meer in huis of ben je tegenwoordig bang voor alles?’ Ik lachte nog ongemakkelijk, maar Kees zei: ‘Doe even normaal, Paul.’ Toen schoof Paul zijn stoel hard naar achteren. ‘Nou, dan zeg ik wel helemaal niks meer.’
Ingrid sprong meteen op hem af. ‘Zie je nou? Jullie corrigeren hem de hele tijd. Alsof hij een kind is.’
Ik hoorde mezelf zeggen: ‘Ingrid, we lopen op eieren. Iedere vrijdag. We weten nooit wat er komt.’
Ze werd wit. ‘Dus het ligt aan ons?’
‘Nee,’ zei Kees, heel rustig. ‘Maar het gaat niet meer zoals vroeger. En doen alsof helpt niemand.’
Paul keek van de een naar de ander, zichtbaar kwijt, en dat vond ik nog het pijnlijkst. Zijn boosheid zakte ineens weg en hij zei zacht: ‘Ik verpest het zeker weer.’ Niemand zei iets. Alleen de koelkast bromde.
Daarna begonnen wij smoesjes te verzinnen. ‘Druk weekje.’ ‘Kees is moe.’ ‘Kleindochter blijft slapen.’ Allemaal waar, maar niet de echte waarheid. De echte waarheid was dat ik op donderdag al spanning in mijn buik kreeg als ik dacht aan vrijdag. Dat Kees na zo’n avond twee dagen nodig had om bij te komen. Dat we niet meer gezellig zaten, maar constant aan het bijsturen waren: onderwerp wisselen, grapjes opvangen, stiltes lijmen, Ingrid geruststellen.
Vorige maand stond Ingrid dus bij ons in de keuken. Ze had blijkbaar door dat we uit de buurt bleven. ‘Jullie weten toch ook wel dat hij achteruitgaat? Juist nú heeft hij vaste mensen nodig.’
Ik zei: ‘Dat weten we. En we willen er ook zijn. Maar niet op deze manier.’
‘Wat bedoel je, niet op deze manier?’
Kees schoof zijn mok opzij. ‘Minder lang. Overdag in plaats van hele avonden. Soms alleen wandelen. En misschien moet je accepteren dat als Paul iets kwetsends zegt, wij daar iets van zeggen zonder dat jij dat ziet als aanval.’
Ingrid begon meteen te huilen, boos huilen. ‘Jullie willen gewoon de leuke stukjes en de rest niet. Dat is geen vriendschap.’
Dat kwam binnen, omdat ik precies bang was dat dat waar was. Maar toch zei ik: ‘Onvoorwaardelijk bestaat misschien bij kinderen. Bij vriendschap moet je elkaar ook kunnen begrenzen, anders houd je het niet vol.’
Ze keek me aan alsof ik haar had verraden. ‘Ik had dit nooit van jou verwacht.’ Daarna ging ze weg.
We hebben nu minder contact. Soms appt Ingrid kortaf. Soms helemaal niet. Met Paul bel ik af en toe zelf. Dan praten we tien minuten over Feyenoord, de regen, de oude caravan in Frankrijk. Soms gaat het verrassend goed, soms niet. Laatst zei hij ineens: ‘Ben ik nou zo lastig geworden?’ Ik heb toen gezegd: ‘Nee, maar het is wel anders geworden. En we zoeken nog hoe.’ Hij was even stil en zei toen: ‘Ik ook.’
Dat brak iets open in mij. Niet omdat het opgelost was, maar omdat hij, midden in alle verwarring, eerlijker was dan wij allemaal bij elkaar.
Ik weet nog steeds niet of we het goede doen. Ik weet alleen dat blijven uit schuldgevoel ons langzaam hard en afstandelijk maakte, en dat is ook een vorm van verliezen. Waar ligt volgens jullie de grens tussen trouw blijven aan een vriend en jezelf beschermen als de vriendschap door ziekte zo verandert?