‘Jullie leven alsof het altijd vakantie is’: hoe onze vriendschap van dertig jaar begon te schuren door één tent op een natte camping
‘Dat meen je niet, Hans.’ Ik had mijn koffiekopje zo hard op de tuintafel gezet dat de koffie over de rand klotste. We zaten bij ons in de achtertuin in Amersfoort, een gewone donderdagmiddag, grijze lucht, half lauwe appeltaart van de HEMA op tafel, en ineens voelde ik me alsof ik terechtgewezen werd in mijn eigen huis.
Hans haalde zijn schouders op. ‘Waarom niet? We zijn met z’n vieren, we hebben niet veel nodig. Een tent, een campingstoeltje, simpele boodschappen. Dat is toch prima? Altijd maar dat huisje in de Dordogne, uit eten, marktjes, wijnproeverijen… het is ook een soort gewoonteverslaving geworden.’
Marijke, zijn vrouw, keek naar haar handen. Mijn man Kees zei niks, maar ik zag aan zijn kaak dat hij zich inhield.
Wij kennen Hans en Marijke al sinds eind jaren tachtig. Onze kinderen zaten op dezelfde basisschool. Van het schoolplein gingen we naar zaterdagavondborrels, van borrels naar weekendjes weg, van weekendjes weg naar vaste tradities. Kerst om en om, tweede pinksterdag altijd bij ons, en elke september twee weken samen naar Frankrijk. Niet chic-chic, gewoon comfortabel. Een huisje, ieder een eigen slaapkamer, ’s avonds kaarten, overdag een stadje of een wandeling, en één keer goed uit eten. Ik dacht altijd: dit blijft gewoon zo.
Tot Hans met pensioen ging.
In het begin leek het onschuldig. Hij zei dat hij ‘opnieuw wilde kijken naar wat echt nodig was’. Prima, dacht ik. Minder werken, minder spullen, wie kent dat gevoel niet? Maar binnen een paar maanden ging het overal over. Hij had de auto ingeruild voor een kleinere. Nieuwe kleren kocht hij niet meer. De keuken hoefde niet vervangen, ‘want de oude deed het nog’. Toen wij vertelden dat we met de kleinkinderen een week naar Texel waren geweest, zei hij: ‘Mensen verwarren tegenwoordig belevenissen met consumeren.’
Dat soort zinnen bleven hangen. Niet omdat hij schreeuwde of ruzie zocht, maar juist omdat hij het zei op die rustige toon alsof hij iets heel redelijks uitlegde aan kinderen.
Een paar weken geleden wilden we reserveren bij ons vaste restaurant in Leusden voor Marijke’s verjaardag. Hans zei: ‘Voor dat geld kun je ook gewoon thuis soep maken. We zijn toch geen toeristen in ons eigen leven?’ Ik lachte nog, een beetje ongemakkelijk. ‘Nou, ik vind het juist gezellig om eens bediend te worden.’
Hij antwoordde: ‘Ja, maar waarom moet gezelligheid altijd geld kosten?’
Kees zei toen voor het eerst scherp: ‘Hans, het hoeft niet altijd een maatschappelijk debat te zijn. Soms is een etentje gewoon een etentje.’
Sindsdien liep alles stroever. We zagen elkaar nog wel, maar elk voorstel voelde als een klein mijnenveld. Terrasje? Te duur. Weekendje weg? Onnodige uitstoot. Cadeau voor de verjaardag? ‘Doe maar niet, we hebben al genoeg spullen.’ Zelfs met kerst wilde hij lootjes afschaffen. ‘We kopen elkaar rommel uit verplichting.’
En nu dus die tent.
‘Maar Hans,’ zei ik, ‘het gaat mij niet om luxe. Ik hoef echt geen vijfsterrenhotel. Maar op mijn leeftijd wil ik gewoon een fatsoenlijk bed, een wc in de buurt en een dak dat niet klappert als het regent.’
‘Dat is precies wat ik bedoel,’ zei hij. ‘We zijn gaan denken dat comfort een basisrecht is.’
Ik voelde mijn wangen warm worden. ‘En jij bent gaan denken dat jouw nieuwe manier de betere manier is.’
Daar was het stil na. Je hoorde alleen een merel en ergens verderop een buurman die met een hogedrukspuit bezig was.
Marijke zuchtte. ‘Ik vind kamperen eigenlijk ook helemaal niet fijn,’ zei ze zacht. ‘Maar Hans wil het graag eenvoudiger. En ik snap hem ook wel. Alles is zo veel geworden.’
Kees keek haar aan. ‘Snappen is wat anders dan alles overnemen.’
Die avond, toen ze weg waren, hebben Kees en ik lang in de keuken gezeten. De vaatwasser draaide, het rook nog naar koffie, en ik voelde me verdrietiger dan ik had verwacht. Niet om die vakantie op zich, maar omdat ik ineens begreep dat we al een tijd niet meer over hetzelfde spraken als we het over “gezellig” hadden.
‘Misschien moeten we gewoon meegaan,’ zei ik. ‘Voor de vriendschap.’
Kees schudde zijn hoofd. ‘Maar waarmee ga je dan mee? Met een tent? Of met het idee dat wij het eigenlijk verkeerd doen?’
Dat kwam binnen, omdat het waar was. Ik kon best een eenvoudiger leven waarderen. Ik koop ook niet zomaar van alles. Maar vriendschap voelde voor mij altijd als ruimte: elkaar iets gunnen, niet elkaar opvoeden.
Een week later ben ik met Marijke gaan wandelen bij Park Schothorst. Zonder mannen erbij praatten we eindelijk eerlijk. Ze vertelde dat zij sinds Hans met pensioen is steeds vaker meegaat in zijn ideeën om gedoe te voorkomen. Minder uit eten, minder afspreken, minder plannen. ‘Het is niet dat hij onaardig is,’ zei ze. ‘Hij is gewoon ergens heel stellig in geworden. Alsof hij bang is dat hij anders terugvalt in iets oppervlakkigs.’
Ik zei: ‘En ik ben bang dat ik een vriendschap verlies als ik niet doe alsof ik het allemaal inspirerend vind.’
Uiteindelijk hebben we Hans en Marijke hier weer uitgenodigd. Geen appjes heen en weer, gewoon aan tafel. Kees zei rustig: ‘Wij willen best met dingen meebewegen. Een keer eenvoudiger op vakantie, prima. Minder cadeaus, ook goed. Maar wij willen niet voortdurend het gevoel hebben dat ons leven moreel wordt beoordeeld.’
Hans keek eerst gepikeerd, daarna moe. Echt moe. ‘Zo bedoel ik het niet,’ zei hij. ‘Ik merk gewoon dat ik vroeger veel op de automatische piloot deed. En nu wil ik daar niet meer in mee.’
‘Dat mag,’ zei ik. ‘Maar wij hoeven niet allemaal dezelfde afslag te nemen.’
We hebben uiteindelijk de vakantie anders opgelost. Zij gaan een week met een kleine caravan naar een camping in de Achterhoek. Wij huren later die maand samen met Kees’ broer een huisje op de Veluwe. Geen grote breuk, maar ook niet meer automatisch alles samen. En eerlijk gezegd deed dat pijn. Alsof je moet toegeven dat zelfs een goede vriendschap niet altijd dezelfde vorm houdt.
We zien elkaar nog steeds. Minder vaak, bewuster. Soms gaat het goed, soms schuurt het. Maar ik heb geleerd dat vriendschap niet betekent dat je alles moet inslikken om het verleden in stand te houden. Soms is trouw ook: hardop zeggen waar je grens ligt, voordat de irritatie het overneemt.
Misschien is dat ouder worden: accepteren dat liefde en vriendschap kunnen blijven bestaan, ook als je niet meer in hetzelfde ritme leeft. Hebben jullie weleens meegemaakt dat een goede vriend zo veranderde dat jullie moesten kiezen tussen meebewegen of afstand nemen?