“Als jij nu ook al afstand neemt, dan laat je me gewoon vallen” β dat zei mijn moeder, en ik wist even niet meer of ik hard was of eindelijk eerlijk
“Dus je komt zeker weer vertellen wat ik allemaal fout doe?”
Dat was letterlijk het eerste wat mijn moeder zei toen ik haar flat binnenkwam. Geen hallo, geen koffie, niks. Alleen dat. Ik had nog niet eens mijn jas uit.
Ik zei: “Nee, ik kom juist omdat het zo niet meer gaat.”
Ze keek me aan en zei: “Dat bedoel ik dus. Altijd gezeur.”
Mijn moeder woont alleen in een seniorenflat van de woningcorporatie, sinds mijn vader een paar jaar geleden is overleden. In het begin hielp ik gewoon met normale dingen. Boodschappen van Albert Heijn, mee naar de huisarts, af en toe de was meenemen, bellen met de gemeente als er iets was met de Wmo-aanvraag. Dat vond ik niet meer dan normaal.
Alleen ergens is dat verschoven. Langzaam. Eerst belde ze één keer per dag. Toen drie keer. Toen ook ’s nachts, omdat ze “het benauwd” had of niet op de afstandsbediening van de tv kon drukken of in paniek was omdat ze dacht dat er geld van haar rekening af was. Als ik niet meteen opnam, kreeg ik appjes als: “Laat maar, ik zoek het zelf wel weer uit” of “Geeft niks hoor, ik weet dat ik lastig ben.”
En ik trapte daar steeds in. Ook omdat ik wist dat ze zich echt eenzaam voelt. Mijn broer woont in Groningen en komt weinig. Hij doet wel dingen op afstand, zegt hij zelf. “Ik regel de administratie toch?” Maar als de thuiszorg niet op tijd komt of de koelkast kapot is, sta ik daar.
Mijn partner zei al maanden: “Je bent er meer voor je moeder dan voor ons thuis.” Ik werd daar boos om. Ik zei dan: “Het is mijn moeder, wat moet ik dan?” Maar eerlijk is eerlijk: ik was thuis ook niet leuk meer. Kortaf, altijd met mijn telefoon in mijn hand, altijd stand-by.
Het ging mis toen mijn dochter vorige maand haar eindpresentatie op school had. Ik had beloofd dat ik op de eerste rij zou zitten. Tien minuten voordat we weg moesten, belde mijn moeder in paniek. Er was volgens haar ingebroken, omdat de keukenkast openstond en haar portemonnee niet op tafel lag. Ik ben toch gegaan. Mijn partner zei nog: “Niet doen. Bel de buurvrouw of 112 als het echt zo erg is.” Maar ik stapte in de auto.
Er was helemaal niet ingebroken. De portemonnee lag in de koelkast, naast de kaas. Ze was hem zelf kwijtgeraakt. Mijn dochter had intussen gevraagd waar ik bleef. Ik heb de helft van die presentatie gemist. In de auto terug heb ik zitten janken.
Mijn partner zei die avond: “Dit is niet alleen je moeder. Jij zegt ook nooit nee.”
Daar had hij gelijk in, en dat vond ik misschien nog het irritantst.
Dus ik had met mezelf afgesproken dat ik eindelijk een grens zou trekken. Niet meer voor elk wissewasje meteen springen. Niet meer meerdere keren per dag. Eerst kijken wat ze zelf kan, en anders via de thuiszorg of de huisarts of desnoods de praktijkondersteuner. Gewoon normaal.
Maar zodra ik dat probeerde uit te leggen, schoot zij in de verdediging.
“Dus ik ben nu een last?”
“Dat zeg ik niet. Ik zeg dat ik dit niet meer volhoud.”
“Je broer hoeft nooit iets en jij komt nu ook al minder. Fijn om te weten.”
Ik zei: “Mam, ik werk ook gewoon. Ik heb mijn eigen gezin. Ik kan niet de hele dag beschikbaar zijn.”
Toen zei ze heel zacht: “Sinds je vader dood is, is iedereen me stukje bij beetje aan het verlaten.”
En daar ging ik alweer. Meteen schuldgevoel.
Alleen kwam er toen iets uit waar ik echt van schrok, al had ik het misschien kunnen zien aankomen. Ze zei: “Als jij niet opneemt, denk ik soms: laat ook maar. Dan hoeft het voor mij niet meer.”
Ik zei: “Dat moet je niet zeggen.”
Zij: “Waarom niet? Dan luister je tenminste.”
Ik stond echt aan de grond genageld. Ik zei: “Gebruik dat alsjeblieft niet bij mij. Als je je echt zo voelt, dan bel ik de huisarts of de crisisdienst. Maar ik ga niet op deze manier onder druk gezet worden.”
Ze werd woest. “Onder druk gezet? Ik ben je moeder. Na alles wat ik voor jullie gedaan heb.”
En toen knapte er iets bij mij. Ik zei ook niet netjes meer wat ik vond. Ik zei: “Ja, en ik ben je dochter, geen alarmcentrale.”
Dat kwam er harder uit dan ik bedoelde. Ze begon te huilen. Ik ook, uiteindelijk. Het werd één groot rottig gesprek waarin alles van vroeger erbij kwam. Dat ik als oudste altijd “de verstandige” was. Dat mijn broer makkelijker wegkomt met afstand houden. Dat ik zelf ook nooit duidelijk ben geweest, omdat ik steeds ja zei en daarna chagrijnig werd.
En daar zat ook mijn eigen fout. Ik heb maandenlang gedaan alsof het nog wel ging. Ik zei aan de telefoon “is goed mam, ik regel het wel”, terwijl ik daarna thuis liep te mopperen. Ik heb mijn broer ook te weinig echt aangesproken, omdat ik toch al dacht dat hij een excuus klaar had. En ik heb mijn moeder nooit eerlijk gezegd hoeveel impact het had op mijn relatie en op mijn kinderen.
Na dat gesprek ben ik naar buiten gelopen zonder koffie te drinken, dat is bij ons al heel wat. Op de galerij stond ik te trillen. Een uur later belde mijn broer. Mijn moeder had hem meteen gebeld met het verhaal dat ik haar in de steek liet.
Maar toen ik hem alles vertelde, zei hij iets wat ik niet had verwacht. “Ik denk niet dat jij ongelijk hebt. Maar jij hebt ook jarenlang alles overgenomen. Voor haar Γ©n voor ons.” Dat was pijnlijk, maar ook waar.
Nu hebben we afgesproken dat we met de huisarts en de wijkverpleegkundige gaan kijken wat er echt nodig is en wat niet meer op mijn bord moet liggen. Ik wil best helpen, maar niet meer op deze manier. Mijn moeder praat sinds dat gesprek kortaf tegen me. Gisteren appte ze alleen: “Laat maar, ik red me wel.” Daar krijg ik nog steeds buikpijn van, want ik weet precies wat ze daarmee doet.
Tegelijk denk ik ook: misschien heb ik dit veel eerder moeten doen. Misschien is grenzen stellen pas hard als je het pas doet nadat je helemaal leeg bent.
Ik voel me schuldig, opgelucht en verdrietig tegelijk. Wanneer vind je dat zorgen voor een ouder normaal is, en wanneer lever je jezelf te veel in? Hoe zouden jullie hiermee omgaan?