Ik werd wakker zonder verleden, maar nu wil iemand dat ik betaal voor een leven dat ik me niet herinner
Ik weet niet of ik een goed mens bén, of alleen maar iemand die pech had en daardoor opnieuw mocht beginnen.
Dat is misschien een rare eerste zin, maar zo voelt het echt.
Twee jaar geleden werd ik wakker in het Erasmus MC in Rotterdam. Hoofd vol watten. Een piep in mijn oor. Mijn naam wist ik nog net: Bas van Dongen. Verder bijna niets. Geen jeugdherinneringen, geen gezichten, geen favoriete muziek, niks. Alsof iemand met een natte spons door mijn hoofd was gegaan en alleen mijn naam had laten staan.
De arts noemde het retrograde amnesie na een auto-ongeluk op de A16. Ik had weken nodig om simpele dingen weer vanzelf te laten voelen. Hoe ik koffie dronk. Dat ik mijn sokken eerst links of rechts aantrok. Stom detail misschien, maar daar ga je op letten als de rest weg is.
Mijn zus Marieke kwam elke dag.
“Rustig maar, Bas,” zei ze dan, terwijl ze mijn hand vasthield. “Je hoeft niet alles in één keer terug te halen. Misschien komt het nooit helemaal terug. Je bent er nog. Dat is wat telt.”
Ik geloofde haar omdat ik niets anders had.
Zij regelde mijn kleine huurflat in Dordrecht toen ik uit het ziekenhuis kwam. Ze hielp met boodschappen, zette labels op keukenkastjes omdat ik in het begin overal naar stond te staren alsof ik in iemand anders huis woonde. Misschien wóónde ik daar ook wel, in iemands anders leven.
Langzaam werd ik iemand. Niet weer, maar nieuw.
Ik ging werken in een fietsenzaak van een man genaamd Henk de Bruin. Eerst alleen opruimen, banden oppompen, simpele reparaties. Henk keek nooit raar op als ik drie keer vroeg waar iets lag.
“Je handen snappen meer dan je hoofd,” zei hij.
Dat klopte. Mijn vingers konden dingen die ik niet kon uitleggen. Remkabels vervangen. Een krom spatbord rechtzetten. Het gaf me rust.
En toen kwam Lotte.
Ze bracht haar omafiets binnen met een lekke band en zei: “Als jij hem niet kunt redden, zet ik hem op Marktplaats als kunstproject.”
Ik lachte. Meteen. Alsof mijn lichaam haar al kende, terwijl mijn hoofd leeg bleef.
Met haar voelde ik me niet kapot. We dronken koffie bij de HEMA, liepen langs de Merwekade, kookten mislukte pasta in mijn te kleine keuken. Zij wist van mijn geheugen. Alles.
“Misschien is dat juist eerlijk,” zei ze eens. “Jij doet je niet beter voor dan je bent, want je weet zelf niet eens wie dat was.”
Dat vond ik grappig. Toen nog wel.
Vorige maand werd er op mijn deur gebonsd. Niet normaal aanbellen. Echt bonzen, hard, opgefokt.
Er stond een vrouw die ik niet kende. Kort blond haar, natgeregende jas, rode ogen. Naast haar een jongen van een jaar of twaalf met een capuchon op.
Ze keek me aan alsof ze me wilde slaan en omhelzen tegelijk.
“Dus hier zit je,” zei ze.
Ik zei: “Ik denk dat u verkeerd bent.”
Ze lachte. Zo’n lege, nare lach.
“Verkeerd? Ik ben Nienke Smit. Jij was mijn man.”
Alles in mij werd koud.
Mijn ex-man, bedoelde ze. Dat zei ze pas later. Eerst niet. Eerst liet ze me gewoon stikken in die zin.
De jongen keek naar de grond.
“Dit is Sem,” zei ze. “Jouw zoon.”
Ik moest de deurpost vastpakken. Niet dramatisch bedoeld. Mijn benen deden het echt even niet.
Ik heb geen kinderen, wilde ik zeggen.
Maar blijkbaar had ik die dus wel.
Marieke kwam die avond direct. Ik had haar drie keer gebeld en volgens haar alleen maar adem gehaald in de telefoon.
Toen ze Nienkes naam hoorde, verstijfde ze.
“Waarom heb je me dit niet verteld?” vroeg ik.
Ze ging niet zitten. Ze bleef bij het aanrecht staan, armen over elkaar.
“Omdat je kapot was, Bas. Omdat je nergens tegen kon.”
“Had ik een vrouw? Een kind?”
Na een lange stilte zei ze: “Je was al weg bij haar. Officieel gescheiden net voor het ongeluk. En Sem… ja.”
Ik hoorde alleen dat laatste woord nog.
Ja.
Alsof iemand mijn leven met één letter had opengetrokken.
De dagen daarna kwam alles in brokken. Niet uit mijn hoofd, maar van anderen. Dat is misschien nog erger. Je dossier als roddel, maar dan over jezelf.
Ik had schulden gehad. Niet enorm, maar genoeg. Ik had veel gedronken. Te veel. Volgens Nienke was ik niet gewelddadig geweest op de manier waar mensen meteen aan denken, geen klappen, maar wel op andere manieren hard. Onbetrouwbaar. Vernederend. Wegblijven. Beloven dat ik zou komen voor Sem en dan niet komen. Geld lenen en verdwijnen. Liegen over kleine dingen tot niemand nog wist wat waar was.
“Je kon iemand laten wachten alsof die niets was,” zei Nienke bij ons tweede gesprek. Haar handen trilden om haar theeglas heen. “Dat doet ook schade, Bas. Misschien snap jij dat niet meer, maar ik leefde erin. Sem ook.”
Sem zei bijna niks. Alleen één keer:
“Je ruikt nu anders.”
Die zin bleef hangen. Alsof mijn vroegere ik zelfs een geur had waar hij bang van was.
Lotte trok wit weg toen ik het vertelde.
“Waarom wist Marieke dit allemaal en jij niet?” vroeg ze.
Ik zei: “Omdat ik niet wist dat ik iets niet wist.”
Dat sloeg nergens op, maar het was wel waar.
Sindsdien kijkt ze anders naar me. Voorzichtiger. Alsof er onder mijn huid een vreemde woont die misschien terugkomt als een herinnering verkeerd valt.
Gisteren zei ze zacht: “Ik weet dat jij nu niet die man bent… maar ik weet ook niet of die man echt weg is.”
Daar kon ik haar niet eens ongelijk in geven.
Ik ben naar Sems voetbaltraining gegaan. Op afstand. Marieke vond het geen goed idee, Nienke al helemaal niet, maar ik wilde hem zien in een omgeving waar hij niet hoefde te praten. Hij stond in de regen op kunstgras, veel te dun jack, felle sokken, gefocust gezicht. Mijn gezicht, volgens Marieke. Dat vond ik bijna oneerlijk.
Toen hij me langs het hek zag staan, stopte hij even met rennen.
Niet lang. Maar wel lang genoeg.
Na afloop kwam hij niet naar me toe. Hij liep met zijn tas achter Nienke aan. Vlak voor hij instapte, draaide hij zich om en riep:
“Mam zegt dat mensen kunnen veranderen. Maar jij weet niet eens waarvan.”
Ik heb die nacht niet geslapen.
Want dat is precies het gif in dit hele verhaal.
Als ik me alles herinnerde en ik had spijt, dan was er tenminste een lijn. Als ik niets wist en ook niets voelde, kon ik mezelf nog wijsmaken dat het een ander was. Maar zo simpel is het niet. Mijn lichaam schrikt soms van bepaalde tonen. Van het geluid van ijsblokjes in een glas. Van een kind dat te lang wacht aan een raam. Alsof ergens diep vanbinnen wel iets leeft wat ik liever niet wil aanraken.
Ik wil geloven dat ik nu beter ben. Rustiger. Zachter. Iemand die op tijd komt, werkt, liefheeft, koffie zet, een fiets repareert en niet wegloopt.
Maar heb ik dat verdiend, dat nieuwe begin, als anderen nog met littekens van de oude Bas zitten?
Ben ik meer dan mijn verleden als juist zij de prijs ervoor hebben betaald? Of is opnieuw beginnen vooral makkelijk voor degene die vergeten is wat hij heeft aangericht?