Ik deed jaren alsof ik sterker, gezelliger en makkelijker was dan ik ben, tot mijn eigen familie zei dat ze de ‘echte ik’ niet meer herkenden
Ik weet niet precies wanneer het begon. Misschien aan de keukentafel bij mijn ouders in Amersfoort, waar mijn broer Jeroen altijd vanzelf de sfeer maakte en ik al blij was als niemand vroeg waarom ik zo stil was. Of misschien later, toen ik trouwde met Sander en dacht: nu wordt het anders, nu hoor ik ergens echt bij.
Maar eerlijk? Dat gevoel van net niet goed genoeg zijn zat al veel langer in mij. Alsof ik altijd een halve seconde te laat reageerde, te gevoelig was, te serieus, te ingewikkeld. Mijn moeder zei vroeger vaak, niet gemeen bedoeld denk ik: “Je moet het allemaal niet zo zwaar maken, Marieke.”
Niet zo zwaar maken.
Dat zinnetje is in mij gaan wonen.
Dus ik leerde lachen op momenten dat ik eigenlijk wilde huilen. Ik zei sneller ja. Ik trok leuke kleren aan voor verjaardagen terwijl ik van binnen al moe was voordat we de auto instapten. Ik bracht salades mee, onthield ieders favoriete wijn, paste op de kinderen van mijn zus Ellen als zij weer eens “even lucht” nodig had. Ik werd handig in prettig zijn.
Sander vond dat in het begin lief.
“Jij voelt precies aan wat anderen nodig hebben,” zei hij dan.
Ik hoorde daar iets anders in. Als ik dit goed blijf doen, laten ze me misschien niet vallen.
Het ging mis op iets kleins. Natuurlijk op iets kleins. De vijftigste verjaardag van mijn vader. Gehuurde zaal in Leusden, bitterballen, slingers die al half loslieten, mijn tante Ria die te hard praatte na twee glazen witte wijn. Ik had die week al slecht geslapen. Op mijn werk was een tijdelijk contract niet verlengd en ik had dat nog bijna niemand verteld. Ik schaamde me kapot. Alsof dat bewees wat ik stiekem al dacht.
Dat ik uiteindelijk toch overal net buiten zou vallen.
Voor we weggingen zei ik tegen Sander: “Ik weet niet of ik vanavond zo lang trek.”
Hij zuchtte meteen. Niet eens hard, maar ik voelde hem.
“Het is één avond, Marieke. Probeer gewoon een beetje gezellig te doen.”
Gezellig. Ook zo’n woord waar je in Nederland bijna alles mee kunt dichtstrijken.
In de zaal deed ik wat ik altijd deed. Glimlachen. Kopjes ophalen. Mijn nichtje Fenna helpen op het toilet. Lachen om een verhaal dat ik al drie keer had gehoord. Mijn vader gaf een speech en noemde iedereen. Jeroen met zijn nieuwe huis. Ellen die “altijd klaarstaat”. Sander, “een fijne schoonzoon”. Toen keek hij even mijn kant op en zei: “En Marieke, ja… die is er ook altijd.”
Mensen lachten zacht. Niet gemeen. Meer achteloos.
Ik ook. Natuurlijk.
Maar het kwam binnen als een klap.
Die is er ook altijd.
Later vroeg Ellen of ik de cadeaubonnen en enveloppen even wilde ordenen, omdat ik “toch zo overzichtelijk” ben. Ik stond daar in dat te warme zaaltje met een plastic bakje vol enveloppen, terwijl vanuit de hoek gelach kwam waar Sander stond. Niet met mij. Gewoon zonder mij. Ik weet nog dat ik ineens dacht: als ik nu wegloop, hoe lang duurt het voor iemand het merkt?
Het antwoord kwam sneller dan ik wilde.
Ik zei tegen Sander dat ik naar huis wilde.
Hij keek me aan alsof ik hem voor schut zette.
“Nu? Serieus?”
“Ik trek het niet.”
“Je trekt het nooit, Marieke.”
Dat zei hij zacht, maar scherp. Zo scherp dat ik even niks terug kon zeggen.
In de auto barstte het open.
“Ik doe zó mijn best,” zei ik. “Altijd. Voor jou, voor mijn familie, voor iedereen.”
Hij sloeg met zijn hand op het stuur. “Maar niemand weet meer wie jij bent! Jij past je overal aan aan, en thuis ben je alleen nog maar leeg of boos.”
Dat woord bleef hangen. Leeg.
Alsof ik een kamer was waar iedereen welkom was geweest en waar voor mijzelf niks meer stond.
Thuis escaleerde het. Ik zei dat hij makkelijk praten had, dat hij overal binnenloopt alsof hij recht heeft op ruimte. Dat hij geen idee heeft hoe het is om je hele leven te voelen dat je net te veel bent of juist niet genoeg. Hij trok zijn colbert uit, gooide het over de stoel en zei:
“Maar dit, dit toneelstuk van jou, daar kan ik ook niet meer in wonen.”
Ik weet nog dat ik letterlijk ben gaan zitten op de keukenvloer. Niet dramatisch bedoeld. Mijn benen deden het gewoon even niet. Sander zei eerst niks meer. Alleen de koelkast bromde. Boven tikte de verwarming.
En toen zei hij, veel zachter: “Ik mis je. Maar ik weet niet of jij er zelf nog bent.”
Dat was misschien nog pijnlijker dan alles daarvoor.
Twee dagen later belde mijn moeder. Ellen had haar natuurlijk allang bijgepraat.
“Je moet niet altijd alles zo persoonlijk maken,” zei ze.
Ik voelde iets in mij knappen. Eindelijk.
“Wanneer ben ik dan wel persoonlijk genoeg geweest voor jullie?” vroeg ik. “Als ik oppas? Als ik regel? Als ik glimlach? Jullie willen alleen de versie van mij die geen lastig geluid maakt.”
Ze werd stil. Mijn moeder is bijna nooit stil.
Daarna zei ze: “Dat is niet eerlijk.”
Misschien niet. Maar het was wel waar voor mij.
Sindsdien is het rommelig. Sander slaapt soms in de logeerkamer. Niet altijd. We doen boodschappen, bespreken de energierekening, zetten afval buiten. En tussendoor vermijden we de echte pijn alsof die besmettelijk is. Mijn vader stuurde een appje met alleen: “Jammer dat het zo moest.” Ook typisch. Alsof iets “gewoon zo gegaan” is en niemand iets heeft gedaan.
Ik ben inmiddels begonnen met gesprekken bij de praktijkondersteuner. De eerste keer zei ik: “Ik weet niet eens of ik een echt karakter heb, of alleen maar aanpassingen.” Zij keek niet geschrokken. Alleen aandachtig. Dat was nieuw.
Vorige week zei Sander aan tafel: “Ik hoef geen makkelijke vrouw. Ik wil een eerlijke.”
Ik wist niet eens meteen wat ik daarop moest zeggen. Omdat ik niet meer weet of eerlijk zijn betekent dat ik eindelijk mezelf word, of dat ik dan alles verlies wat ik zo krampachtig bijeen heb gehouden.
Want als mensen vooral van je houden zolang jij je kleiner maakt, is dat dan liefde? En als jij eindelijk stopt met pleasen en er blijft niemand staan… was je dan al die tijd inderdaad een buitenstaander?
Ik weet alleen dit: ik ben kapotmoe van doen alsof. Maar ik ben ook doodsbang voor wat er overblijft als ik ermee stop.
Zouden jullie kiezen voor vrede met anderen, als dat betekent dat je jezelf steeds een beetje verliest?
Of komt echte nabijheid pas op het moment dat je het risico neemt om niet meer aardig, maar echt te zijn?