Ik liep weg uit mijn eigen leven, en nu zegt mijn familie dat ik alles kapot heb gemaakt
Ik weet niet precies wanneer het begon, dat verdwijnen van mezelf. Misschien toen mijn vader overleed en iedereen automatisch naar mij keek, alsof het logisch was dat ik het overnam. Misschien al eerder. Ik was altijd al degene die regelde, belde, vergat te eten maar niet vergat dat er nog kattenvoer gehaald moest worden of dat de huisarts teruggebeld moest worden.
Ik heet Marieke, ben 38, woon in Amersfoort, en als je mijn zus Anouk moet geloven, heb ik “de familie in de steek gelaten op het moment dat het zwaar werd”. Dat zei ze niet eens schreeuwend. Gewoon heel koud, in de gang van het verpleeghuis, met haar jas nog aan en haar fietssleutel in haar hand.
“Jij kon gewoon weggaan, Marieke. Sommige mensen hebben die luxe niet.”
Ik zei: “Luxe? Denk je echt dat dit luxe is?”
Maar ze haalde haar schouders op. Alsof ik iets onomkeerbaars had gedaan. Alsof ik iemand had laten verdrinken terwijl ik op de kant stond te kijken.
Mijn moeder werd drie jaar geleden ziek. Eerst dachten we: overspannen, misschien depressief, misschien beginnende vergeetachtigheid. Ze liet pannen aanbranden, zette de televisie in de koelkast β ja echt, dat soort dingen waarvan je eerst nog lacht en daarna in de auto huilt. Uiteindelijk kwam de diagnose. Vasculaire dementie.
Mijn broer Jeroen woont in Zwolle en heeft altijd een drukke baan, al twintig jaar hetzelfde verhaal. Mijn zus woont tien minuten verderop in Leusden, maar had “met de kinderen al genoeg aan haar hoofd”. Dus ik deed het meeste. Niet omdat iemand dat officieel had afgesproken. Juist dat maakte het zo glibberig. Het gebeurde gewoon.
Even langs mam na werk.
Even de was meenemen.
Even mee naar de neuroloog.
Even haar bankzaken checken.
Even de buurvrouw terugbellen omdat mam om half zeven in ochtend in haar nachtjapon op straat liep.
Dat “even” vrat mijn hele leven op.
Mijn man Sander zei het al maanden. Nou ja, eigenlijk jaren. Eerst voorzichtig.
“Je bent er niet echt meer, Riek.”
Later harder.
“De kinderen zien alleen nog je rug. Of je stresskop. Dit gaat fout.”
Ik werd woedend als hij dat zei. Omdat ik wist dat hij gelijk had. En omdat ik niet wilde dat hij gelijk had.
Onze zoon Daan vroeg een keer of ik mee kon naar zijn voetbaltoernooi. Ik had ja gezegd. Natuurlijk had ik ja gezegd. Maar die ochtend belde het verzorgingshuis waar mam toen net op de wachtlijst stond. Crisisopname nodig. Ze had een andere bewoner in het buurthuis uitgescholden en geprobeerd naar “haar oude huis” te lopen, terwijl dat al twaalf jaar niet meer van haar was.
Ik zag Daan bij de voordeur staan in zijn veel te witte kniekousen.
“Ga je mee?”
Ik zei: “Ik moet heel even naar oma. Ik ben er straks.”
Hij knikte, maar op zo’n manier dat kinderen doen alsof ze iets prima begrijpen terwijl het ze eigenlijk breekt.
Ik ben niet meer gegaan. Sander stuurde later een foto van Daan met modder op zijn benen en een scheve glimlach. Ik heb op het toilet van dat buurthuis zitten janken met mijn hand voor mijn mond.
Toch ging ik door.
Omdat mijn moeder soms ineens weer even mijn moeder was. Dan pakte ze mijn hand en zei ze: “Jij bent toch mijn veilige meisje.” Dat sneed dwars door me heen. Veilige meisje. Ik was allang nergens meer veilig.
De klap kwam niet groots. Geen ambulance, geen geschreeuw. Gewoon op een dinsdag in november. Regen tegen het keukenraam. Ik stond broodtrommels te vullen en kon opeens mijn eigen naam niet meer verdragen. Niet letterlijk vergeten, meer alsof die naam bij iemand anders hoorde. Ik keek naar mijn handen en dacht alleen maar: ik kan dit niet nog een jaar. Misschien niet nog een week.
Ik meldde me ziek op mijn werk. Teamleider Ingrid klonk bezorgd, maar ook praktisch.
“Neem rust, Marieke. Want zo trek je jezelf helemaal leeg.”
Leeg. Dat woord bleef hangen.
Een week later zei de huisarts dat ik tegen een burn-out aan zat. Misschien er al middenin. Ik hoorde hem praten, maar ik voelde vooral schaamte. Alsof ik gefaald had in iets wat niemand ooit hardop van me gevraagd had.
Thuis zei ik tegen Sander: “Ik wil weg. Gewoon een paar dagen. Alleen.”
Hij keek me aan alsof hij al maanden op die zin zat te wachten.
“Ga dan. Echt. Voor je helemaal verdwijnt.”
Ik boekte een klein huisje op de Veluwe. Epe. Niet ver, maar ver genoeg. Ik vertelde het in de familie-app. Geen dramatische tekst. Alleen dat ik op was, dat ik vier dagen weg zou gaan en dat Jeroen en Anouk het moesten overnemen.
Jeroen reageerde met: “Serieus?”
Anouk belde meteen.
“Dit meen je niet. Mam vraagt juist steeds naar jou.”
Ik zei: “Ik kan niet meer.”
Toen werd het stil. En daarna die zin die nog steeds in mijn hoofd rondzingt.
“We kunnen allemaal wel zeggen dat we niet meer kunnen, Marieke. Maar jij kiest ervoor.”
Alsof kiezen voor overleven iets lafs is.
Ik ben toch gegaan. Met trillende handen. Op de A1 moest ik bijna omkeren van schuldgevoel. Ik voelde me misselijk, alsof ik iets crimineels deed. In dat huisje heb ik de eerste avond alleen maar op de rand van het bed gezeten. Geen bevrijding. Geen rust. Alleen paniek en vermoeidheid en een rare stilte waar ik niet meer tegen kon.
Maar op de tweede ochtend werd ik wakker zonder dat iemand iets van me nodig had. Geen appjes. Geen lijstjes. Geen stem die zei dat ik tekort schoot. Ik liep het bos in en ik moest letterlijk wennen aan het idee dat mijn lichaam van mij was, dat mijn tijd van mij was. Dat klinkt misschien overdreven, maar zo voelde het.
Toen ik terugkwam, was de sfeer ijskoud. Anouk deed de deur van mam haar kamer open en zei alleen: “Daar is ze eindelijk.”
Mijn moeder herkende me die dag niet eens.
Dat was misschien nog het ergste. Dat ik mezelf had losgescheurd met zoveel schuld, en dat degene voor wie ik alles had gedaan me aankeek als een vreemde.
Sindsdien is niets meer normaal. Mijn zus praat kortaf. Jeroen appt alleen nog praktische dingen. Sander zegt dat hij trots op me is, maar ik voel me helemaal niet dapper. Eerder beschadigd. Alsof ik te laat remde en nu iedereen naar de deuk wijst.
Toch weet ik ook dit: als ik niet was weggegaan, al was het maar even, dan was er straks misschien echt niks meer van mij over geweest behalve een functionerend lichaam met een agenda.
En daar schaam ik me nog steeds voor. Of misschien schaam ik me juist dat ik me er nog voor schaam.
Was weggaan laf toen iedereen op mij rekende, of was blijven terwijl ik van binnen oploste uiteindelijk nog erger?
Ik weet het echt niet meer. Zeg het maar. Had ik moeten blijven, of mocht ik eindelijk één keer mezelf redden?