‘Doe nou niet zo moeilijk,’ zei mijn man — maar voor mij voelde die gratis luxe vakantie alsof ik mijn plek in onze vriendengroep moest inleveren
‘Doe nou niet zo moeilijk, Anja. Het is toch een buitenkans?’ zei mijn man terwijl hij zijn leesbril afzette en de geprinte brochure van dat resort over de keukentafel schoof. Ik voelde mijn gezicht warm worden. Niet omdat ik dat resort niet mooi vond — het zag er prachtig uit, met van die natuurstenen huisjes, een zwembad en een kok die drie avonden per week kwam koken — maar omdat ik ineens het gevoel had dat ik ergens ja tegen moest zeggen waar ik later spijt van zou krijgen.
Wij gaan al ruim dertig jaar met dezelfde vriendengroep naar Frankrijk. Drie stellen, later vier toen er via via iemand aansloot, altijd een groot huis, zelf boodschappen doen bij de Intermarché, rooster maken voor koken, gezeur over wie de afwasmachine verkeerd had ingeruimd, en juist dáár zat voor mij de charme in. We betaalden allemaal ongeveer hetzelfde, we kozen samen de streek, en als iemand een keer minder te besteden had, dan zochten we gewoon iets eenvoudigers. Niemand hoefde zich groter te maken dan de ander.
Tot Erik en Marleen twee jaar geleden hun bedrijf verkochten. Ik gun het ze oprecht. Echt. Ze zijn hardwerkende mensen en nog steeds dezelfde in veel opzichten. Maar sinds die verkoop is er toch iets verschoven. Niet dramatisch, niet opeens met champagne en poeha, maar subtiel. Duurdere restaurants. Vaker zeggen: ‘Ach, dat regelen wij wel.’ En nu dus dit voorstel.
We zaten met z’n allen bij Erik en Marleen in de tuin in Breda toen het op tafel kwam. Marleen schoof haar iPad naar ons toe. ‘Kijk, dit is in de Dordogne. Echt geweldig. Ruime villa’s, privé-terras, wijnproeverij, excursies, alles erop en eraan.’
‘Wel wat anders dan die klamme gîte van vorig jaar,’ grapte Kees.
Er werd gelachen.
Erik zei toen, heel luchtig: ‘Het is natuurlijk aan de prijs, maar wij dachten: laten we dit gewoon een keer met z’n allen goed doen. Wij leggen het grootste deel bij. Dan hoeft niemand zich druk te maken over de kosten.’
Iedereen reageerde bijna meteen enthousiast.
‘Nou, als jullie dat willen doen, zeg ik geen nee,’ zei Els.
Mijn man Peter keek me aan met die blik van: zie je wel?
Ik vroeg: ‘En kiezen we dan nog samen, of staat dit al vast?’
Er viel zo’n klein stil moment dat je alleen opmerkt als je zelf ongemakkelijk bent.
Marleen glimlachte. ‘Nou ja, we hebben hier wel echt veel tijd in gestoken. En dit past ook het beste bij wat wij voor ogen hebben. Een beetje comfort op onze leeftijd mag toch ook?’
‘Natuurlijk,’ zei ik, ‘maar ik bedoel meer: als wij liever iets anders willen, is daar dan nog ruimte voor?’
Erik haalde zijn schouders op. ‘Anja, als wij het betalen, dan is het ook logisch dat we iets kiezen waar wij enthousiast over zijn.’
Dat was het moment waarop het voor mij kantelde. Hij zei niets geks. Het was eerlijk zelfs. Maar precies daarin zat voor mij het probleem.
Op de terugweg in de auto zei Peter: ‘Je had daar niet zo op hoeven prikken.’
‘Prikken? Ik stelde gewoon een vraag.’
‘Ja, maar wel op zo’n toon.’
Ik keek uit het raam, langs de weilanden bij Oosterhout. ‘Omdat iedereen deed alsof dit alleen maar gul was. Maar er hangt wel iets aan vast.’
Peter zuchtte. ‘Er hangt aan vast dat we eindelijk eens niet op een hard matras hoeven te slapen en dat we niet zelf in een bloedhete keuken boeuf bourguignon staan te maken.’
Ik moest bijna lachen, maar ik was te kwaad. ‘Het gaat niet om dat matras. Het gaat erom dat we straks niet meer met vrienden op vakantie zijn, maar met sponsors.’
De dagen daarna liep het op. In onze groepsapp kwamen al links naar markten, golfkarretjes op het terrein, wellnessbehandelingen. Iedereen leek zich vanzelf te voegen naar het plan. Ik typte drie keer een bericht en verwijderde het weer. Uiteindelijk schreef ik: ‘Ik merk dat ik moeite heb met de voorwaarde dat bestemming en programma eigenlijk al vastliggen. Voor mij voelt dat niet meer gelijkwaardig.’
Kees reageerde met: ‘Volgens mij maak je het groter dan het is.’
Els stuurde: ‘Je mag toch ook gewoon dankbaar zijn als iemand iets aardigs doet?’
En Marleen: ‘Dat is echt niet hoe wij erin staan, maar we kunnen moeilijk alles betalen en dan ook nog overal over onderhandelen.’
Dat laatste vond ik misschien nog het eerlijkst van allemaal.
Die avond zaten Peter en ik zwijgend op de bank, RTL Boulevard aan zonder dat we keken. Toen zei hij zacht: ‘Ik ben bang dat als wij nu afhaken, we er daarna nooit meer echt bij horen.’
En toen begreep ik ineens dat hij niet alleen voor die luxe koos. Hij was bang om de groep kwijt te raken. De etentjes, de vaste grapjes, de vertrouwdheid van samen ouder worden. Ik trouwens ook.
Een week later zijn we koffie gaan drinken met Erik en Marleen, gewoon met z’n vieren, bij ons thuis. Geen strijd, had ik me voorgenomen. Gewoon uitspreken.
Ik zei: ‘Het gaat mij niet om jaloezie, en ook niet om trots. Ik vind het gewoon moeilijk als geld de verhoudingen verandert. Dan ga ik me automatisch kleiner voelen, of bezwaard.’
Marleen keek me lang aan en zei toen: ‘Dat is dus precies wat wij níét wilden. Maar ik snap wel dat het zo kan overkomen.’
Erik was directer. ‘Voor ons is luxe inmiddels normaal geworden. Misschien zijn we vergeten dat dat voor anderen een lading heeft.’
Peter zei: ‘Voor mij voelde het juist als een cadeau. Maar ik snap Anja ook wel.’ Dat ‘ook wel’ irriteerde me een beetje, maar toch was ik blij dat hij het zei.
Het gesprek loste niet alles op, maar wel genoeg. Het resort ging uiteindelijk door, maar zonder gezamenlijke sponsoring. Erik en Marleen boekten daar zelf. De rest van de groep, inclusief wij, koos een groot huis twintig kilometer verderop, minder chic, wel betaalbaar. We hebben twee keer samen gegeten, een keer een wijnproeverij gedaan, en verder deed ieder zijn eigen ding.
Het was anders dan vroeger. Minder vanzelfsprekend, iets voorzichtiger ook. Maar misschien was dat al langer zo en kwam het nu pas bloot te liggen. Vriendschap verandert ook als je ouder wordt; niet alleen door ruzie, maar ook door geld, gezondheid, kleinkinderen, en door wat ieder belangrijk gaat vinden.
Ik ben blij dat ik niet heb gezwegen om de sfeer te redden. Soms betaal je voor luxe met iets wat je pas mist als het weg is: het gevoel dat je naast elkaar staat in plaats van onder elkaar. Hoe zouden jullie hiermee omgaan: meegaan voor de harmonie, of nee zeggen om de gelijkwaardigheid te bewaken?