“U moet nu echt ophouden met hopen,” zei de arts tegen mij β maar ik kon mijn moeder nog niet opgeven
“Mevrouw, ik moet het echt heel duidelijk zeggen: uw moeder wordt niet meer beter.”
Zo begon het gesprek waar ik nu nog steeds wakker van kan liggen. We zaten in een klein kamertje in het ziekenhuis, ergens achter de afdeling interne geneeskunde. Mijn broer zat naast me met zijn armen over elkaar. De specialist keek vooral naar hem, vond ik, en niet naar mij. Alsof hij al doorhad dat ik degene was die moeilijk ging doen.
Mijn moeder lag toen al bijna drie weken in het ziekenhuis. Eerst dachten ze aan een zware longontsteking, daarna bleek er veel meer aan de hand. Verzwakt hart, nieren die slecht werkten, steeds benauwder, amper eten. Ze was 78, woonde nog zelfstandig in een seniorenwoning van de woningcorporatie, met thuiszorg in de ochtend en ik deed de rest. Boodschappen, de was, meegaan naar de huisarts, alles regelen met de apotheek en de gemeente als er weer iets mis was met de Wmo-aanvraag.
Ik zei tegen die arts: “Maar gisteren at ze nog een halve boterham en ze zei zelf dat ze naar huis wilde. Iemand die opgeeft, zegt dat toch niet?”
Hij bleef rustig. “Naar huis willen is niet hetzelfde als herstellen. We zien in de waardes en in haar algemene toestand dat haar lichaam opraakt. We kunnen doorbehandelen, maar de kans dat dat nog iets oplevert is heel klein. En de belasting is groot.”
Mijn broer zuchtte meteen. “We moeten ook aan haar rust denken.”
Dat schoot bij mij verkeerd. “O ja? En sinds wanneer ben jij ineens degene die aan haar rust denkt? Jij kwam één keer per week langs met krentenbollen en dan was je er weer klaar mee.”
Hij werd rood. “Dat is echt flauw. Jij deed alles, ja, maar jij liet ook niemand iets doen op jouw manier na.”
Daar had hij ergens wel een punt. Ik had veel naar me toe getrokken. Als de thuiszorg iets anders deed dan ik wilde, hing ik meteen aan de telefoon. Als mijn broer zei dat ik een stap terug moest doen, vond ik hem makkelijk praten. Ik was ervan overtuigd dat ik mijn moeder het beste aanvoelde.
En eerlijk is eerlijk: ik had haar ook dingen beloofd. Dat ze niet “weggestopt” zou worden. Dat ik zou vechten als artsen te snel opgaven. Onze vader was jaren geleden vrij snel na een diagnose overleden en mijn moeder had dat altijd een trauma gevonden. Ze zei vaak: “Bij mij moeten ze niet te vroeg stoppen.” Die zin bleef in mijn hoofd rondzingen.
Dus toen het ziekenhuis over palliatieve zorg begon, hoorde ik eigenlijk alleen maar: we stoppen ermee.
Ik zei: “Ik wil een second opinion.”
De arts knikte zelfs. “Dat mag altijd. Maar ik wil wel eerlijk zijn over wat ik verwacht.”
Mijn broer keek me aan alsof ik gek was. Op de gang begon hij meteen. “Waar ben jij mee bezig? Mam is op. Jij kunt dat niet accepteren.”
Ik zei: “Nee, jij wilt er gewoon vanaf.”
Dat had ik niet moeten zeggen. Hij liep weg, draaide zich nog één keer om en zei: “Jij maakt dit nu over jou.”
Die kwam binnen, want ik was al weken kapot. Ik sliep slecht, ging niet meer naar mijn werk op kantoor in Utrecht behalve af en toe een halve dag, en ik had ook tegen mijn leidinggevende niet eerlijk gezegd hoe erg het thuis was. Ik bleef maar zeggen dat het wel ging. Ondertussen vergat ik rekeningen te betalen, had ik ruzie met mijn partner omdat ik elk etentje afzegde, en had ik mijn moeder in mijn hoofd al half tot project gemaakt. Alsof ik haar met genoeg inzet kon redden.
Toch regelde ik die second opinion via een ander ziekenhuis. Dat kostte twee dagen gedoe, veel bellen en een ambulancevervoer waar mijn moeder zelf nauwelijks van meekreeg wat er gebeurde. Toen ik bij haar bed zat, fluisterde ze: “Waarom ben ik nou weer verplaatst? Ik wil gewoon slapen.”
Ik zei: “Omdat ik zeker wil weten dat ze alles hebben bekeken.”
Ze deed haar ogen open en zei heel zacht: “Alles hoeft niet altijd, hoor.”
Daar schrok ik van, maar ik heb het toen nog steeds niet echt toegelaten.
De arts van het andere ziekenhuis zei uiteindelijk bijna hetzelfde. Misschien nog wel directer. “Uw moeder is heel ziek. Wij kunnen de uitkomst niet meer veranderen. We kunnen alleen nog kijken hoe we haar zo comfortabel mogelijk houden.”
Op de parkeerplaats barstte ik eindelijk. Niet rustig huilen, maar echt zo’n lelijke huilbui dat ik niet meer kon ademhalen. Mijn broer stond ernaast met een papieren bekertje automatenkoffie en zei alleen: “Kom, ga even zitten.” Geen preek, niks.
Toen vertelde hij iets wat ik nog niet wist. Hij was een week eerder al alleen bij mijn moeder geweest. Zij had toen gezegd dat ze moe was. Echt moe. Dat ze bang was dat ik haar geen toestemming gaf om op te houden. Die zin doet nog steeds pijn als ik eraan denk.
Ik werd boos. “Waarom heb je dat niet meteen gezegd?”
Hij zei: “Omdat jij alles wat niet in jouw straatje paste wegduwde. En omdat ik ook hoopte dat het mee zou vallen. Ik wist alleen niet hoe ik jou nog kon bereiken.”
Dat was misschien het ergste: hij had ook niet de waarheid in pacht. Hij twijfelde net zo goed. Alleen op een andere manier.
Die avond heb ik bij mijn moeder gezeten zonder lijstjes, zonder vragen aan de verpleegkundige, zonder weer iets te willen regelen. Ik zei: “Als je moe bent, hoef je van mij niet meer te vechten.”
Ze kneep in mijn hand en zei: “Mooi. Dan ben jij het me eindelijk eens niet aan het lastig maken.”
We moesten allebei een beetje lachen. Zelfs toen nog.
Ze is drie dagen later overleden, in het hospice hier in de buurt. Rustig, met mijn broer en mij allebei naast haar. En toch voelt het niet netjes afgerond of vredig zoals mensen achteraf soms zeggen. Ik ben nog steeds blij dat ik vragen heb gesteld. Maar ik schaam me ook dat ik door mijn eigen angst niet wilde horen wat zij misschien al wel wist.
Ik dacht dat vechten hetzelfde was als liefhebben. Nu weet ik niet meer of dat altijd zo is. Hoe zouden jullie hiermee omgaan: door blijven hopen en alles proberen, of eerder accepteren wat artsen zeggen, ook als alles in je zich daartegen verzet?