‘Waarom loop je altijd weg als ik iets aan je vraag?’: pas na dat ene gesprek begreep ik eindelijk waarom mijn toekomstige schoondochter afstand hield

‘Ik weet echt niet meer wat ik met haar aan moet,’ zei ik tegen mijn zoon toen ze op tweede paasdag alweer na een uur zei dat ze ‘nog iets te doen had’ en vertrok naar de auto. Mijn zoon zuchtte alleen maar en zei: ‘Mam, maak het alsjeblieft niet groter dan het is.’

Maar voor mij wérd het groot. Elke keer als ze bij ons was, bleef ze vriendelijk maar afstandelijk. Ze hielp wel met afruimen, zei netjes dank je wel, nam bloemen mee als ze kwamen eten, maar een echt gesprek lukte nooit. Als ik vroeg hoe het op haar werk ging, kreeg ik: ‘Goed hoor.’ Als ik vroeg naar de trouwplannen, zei ze: ‘Daar zijn we nog mee bezig.’ En dan keek ze alweer naar mijn zoon, alsof hij het moest overnemen.

Ik ben zelf best direct. Niet bot, vind ik, maar wel iemand die graag duidelijkheid heeft. In mijn familie zit je aan tafel, je zegt waar het op staat, je helpt elkaar en je laat een beetje van jezelf zien. Dus ik trok haar afstandelijkheid al snel persoonlijk aan. Ik dacht: ze vindt mij niet aardig. Of erger: ze wil gewoon niks met onze familie te maken hebben.

Achteraf moet ik ook eerlijk zijn over mijn eigen aandeel. Ik ging harder trekken naarmate zij meer afstand hield. Ik stuurde appjes als: ‘Alles goed? Je was zo stil zondag.’ Of: ‘Als er iets is, kun je het gewoon zeggen hoor.’ Goed bedoeld, maar het legt natuurlijk ook druk op iemand. Met kerst had ik haar zelfs apart genomen in de keuken en gezegd: ‘Je hoeft hier echt niet op eieren te lopen.’ Waarop zij alleen zei: ‘Dat doe ik ook niet.’ Dat klonk koel, en ik voelde me meteen afgewezen.

Mijn zoon werd er ook chagrijnig van. ‘Mam, je vult van alles in,’ zei hij een keer. En ik zei dan weer: ‘Nou, ik ben ook niet gek, ik voel toch wel dat ze me ontwijkt.’ Hij koos geen partij, en dat vond ik op dat moment ook weer irritant.

De druppel was op de verjaardag van mijn broer in Amersfoort. Iedereen stond wat door elkaar met koffie en gebak, en toen ik aan Zosia vroeg of haar ouders ook al bezig waren met ideeën voor de bruiloft, zei ze: ‘Dat bespreken we later wel.’ Niet onaardig, maar wel kort. Daarna liep ze naar buiten. Mijn schoonzus keek mij aan en zei zacht: ‘Misschien moet je haar gewoon even laten.’ Ik schaamde me daar enorm voor. Alsof ik een opdringerige schoonmoeder was geworden.

Een week later heb ik Zosia zelf een bericht gestuurd. Niet via mijn zoon. Ik schreef: ‘Zou je een keer met mij koffie willen drinken, gewoon even met z’n tweeën? Ik heb het gevoel dat het stroef gaat en ik wil liever eerlijk praten dan blijven gissen.’ Ik had echt verwacht dat ze zou afzeggen, maar ze zei ja.

We spraken af bij een HEMA in het centrum, lekker neutraal. Ik was zenuwachtiger dan ik wil toegeven. Eerst ging het over gewone dingen, werk, files, hoe duur alles is geworden. Toen zei ik toch: ‘Ik ga maar gewoon eerlijk zijn. Ik heb al een tijd het gevoel dat jij me op afstand houdt. En ik merk dat me dat raakt. Als ik iets verkeerd doe, hoor ik het liever.’

Ze keek eerst naar haar thee en zei een tijdje niks. Toen zei ze: ‘Ik houd u niet op afstand omdat ik u niet mag. Ik weet alleen vaak niet wat er van mij verwacht wordt.’

Ik zei: ‘Maar verwacht ik dan zoveel?’

Zij haalde haar schouders op. ‘Voor mij voelt het snel als veel. Bij jullie is iedereen open, iedereen stelt vragen, iedereen bemoeit zich ook best snel met elkaar. Niet verkeerd bedoeld. Maar ik kom uit een gezin waar we juist heel weinig delen. We zijn niet onvriendelijk, maar we praten niet over alles. En als iemand veel doorvraagt, klap ik dicht.’

Dat had ik echt niet zo gezien. Voor mij was belangstelling tonen juist een manier om iemand erbij te betrekken.

Ik zei: ‘Dan heb ik het dus eigenlijk alleen maar moeilijker voor je gemaakt.’

Ze glimlachte voor het eerst echt. ‘Een beetje wel. Vooral die appjes achteraf. Dan dacht ik: zie je wel, ik deed het weer niet goed.’

Dat kwam wel binnen. Want dat was totaal niet mijn bedoeling geweest. Ik vertelde haar ook iets wat ik zelf niet hardop had gezegd: dat ik bang was dat ik mijn zoon een beetje kwijt zou raken. Niet omdat zij iets afpakt, maar omdat alles verandert als kinderen gaan trouwen en hun eigen leven opbouwen. En dat ik misschien te gretig heb geprobeerd om een plek te houden.

Zij knikte toen en zei: ‘Dat snap ik eigenlijk wel. Maar ik had weer het gevoel dat ik meteen in een soort warme, hechte familie moest passen, terwijl ik daar tijd voor nodig heb.’

We hebben dat gesprek ruim een uur gevoerd. Zonder ruzie, zonder tranen, gewoon eerlijk. Ik vroeg ook: ‘Vind je het vervelend als ik vragen stel?’ Ze zei: ‘Niet per se. Maar één vraag is prima. Als ik kort antwoord geef, is dat niet altijd afwijzing. Soms is het gewoon alles wat ik op dat moment kwijt wil.’

Daar kon ik wel wat mee. Ik zei toen: ‘Oké, dan ga ik minder trekken. En jij hoeft van mij niet ineens heel open te zijn. Maar zeg het als iets te veel is.’

Zij zei: ‘Dat wil ik proberen. En ik zal ook wat meer uit mezelf doen, zodat het niet lijkt alsof ik steeds weg wil.’

Sindsdien is het niet opeens perfect, laat ik daar eerlijk over zijn. Ze is nog steeds geen uitbundig type en ik ben nog steeds iemand die snel contact zoekt. Maar de spanning is er wel af. Laatst bleef ze na het eten nog zitten en vertelde uit zichzelf iets over gedoe op haar werk. Niet lang, geen diep gesprek, maar voor haar was dat veel. Vroeger had ik daar meteen op doorgevraagd. Nu zei ik gewoon: ‘Wat vervelend zeg.’ Dat was genoeg.

Ik denk dat ik van afstand afwijzing had gemaakt, terwijl het bij haar vooral spanning en onzekerheid was. En zij had van mijn belangstelling controle gemaakt, terwijl daar ook gewoon onhandigheid en angst onder zat. We zitten allebei niet helemaal fout, maar ook allebei niet helemaal goed.

Ik ben blij dat ik het gesprek ben aangegaan, al had ik het misschien eerder en rustiger moeten doen. Nu ben ik benieuwd: zouden jullie in zo’n situatie ook het gesprek direct aangaan, of juist meer afstand houden en iemand de tijd geven?