“Ik trok het niet meer”: na dertig jaar vriendschap wilde zij elke dag contact, en ik durfde eindelijk nee te zeggen
‘Je hoeft echt niet zo te doen alsof het een ramp is,’ zei mijn man, terwijl ik met mijn telefoon in mijn hand bij het aanrecht stond en mijn koffie koud werd. Op het scherm stond een appje van Monique, mijn vriendin sinds begin jaren negentig: Een geweldige route gevonden voor zes weken Spanje en Portugal met de auto!!! Ik heb al wat huisjes gereserveerd om vast te leggen, anders is alles weg 😘
Ik voelde letterlijk druk op mijn borst. Zes weken. Huisjes gereserveerd. Zonder één keer te vragen of wij dat überhaupt wilden.
‘Het ís voor mij een ramp,’ zei ik. ‘Ik wil helemaal niet zes weken met iemand op pad. Ook niet met Monique en Erik.’
Kees zuchtte zoals hij de laatste maanden vaker deed. ‘Ze bedoelt het goed. Ze is eindelijk met pensioen, ze heeft er zin in. Jij maakt van alles een probleem.’
Dat was precies wat me zo raakte. Alsof ik lastig deed omdat ik geen ruimte meer had om adem te halen.
We zijn al meer dan dertig jaar bevriend met Monique en Erik. Onze kinderen waren ongeveer even oud, we kampeerden vroeger in Zeeland, deden etentjes om en om en sinds een jaar of tien gingen we elke donderdagavond naar hen of zij naar ons. Kaasje, olijfjes, glaasje wijn, soms een spelletje Rummikub, soms gewoon mopperen over de zorgverzekering of de drukte op de A2. Vertrouwd, gezellig, overzichtelijk.
Tot Monique stopte met werken.
In het begin gunde ik het haar van harte. Ze had lang in het onderwijs gewerkt, altijd rennen, altijd iedereen helpen. De eerste weken stuurde ze foto’s van haar nieuwe moestuinbakken, van haar lunch in de zon, van een kast die ze eindelijk had opgeruimd. Leuk, dacht ik nog.
Maar daarna leek het alsof wij haar nieuwe daginvulling werden.
Goedemorgen appjes om half negen. Of ik mee wilde wandelen in het bos bij Lage Vuursche. Of we samen een cursus aquarel konden doen. Of we een leesclub konden beginnen, alleen met ons vieren. Of we niet voortaan ook op maandag samen konden eten, ‘want donderdag is zo kort’. Als ik een keer niet reageerde, belde ze.
‘Gaat het wel goed?’ vroeg ze dan.
En dan hoorde ik die bezorgdheid in haar stem, oprecht ook nog, waardoor ik me meteen schuldig voelde.
Alleen: ik was niet ziek of somber. Ik wilde gewoon niet elke dag beschikbaar zijn.
Sinds ik minder ben gaan werken, ben ik juist weer dingen voor mezelf gaan doen. Ik schilder, niet geweldig maar met plezier. Ik pas soms op mijn kleindochter. Ik ga graag alleen naar de bibliotheek of met de trein naar Utrecht om door musea te lopen. Ik had eindelijk het gevoel dat er wat lucht in mijn leven kwam. En uitgerekend toen begon een ander die ruimte in te vullen.
Een paar weken geleden probeerde ik het voorzichtig te zeggen. We zaten bij Monique aan de eettafel, Erik schonk wijn in en Kees had het alweer over een weekendje weg met z’n vieren.
‘Ik merk wel,’ zei ik, zo rustig mogelijk, ‘dat ik iets meer tijd voor mezelf nodig heb de laatste tijd.’
Monique lachte eerst, alsof ik een grap maakte. ‘Mens, dat heb je toch genoeg? We zien elkaar één, hooguit twee keer extra per week.’
‘Voor mij voelt het als veel,’ zei ik.
Het werd stil. Erik keek naar zijn glas. Kees schoof ongemakkelijk op zijn stoel.
Monique trok haar wenkbrauwen op. ‘Dus mijn enthousiasme is ineens te veel?’
‘Nee,’ zei ik. ‘Maar ik wil niet alles samen doen.’
Ze knikte, maar op zo’n manier dat ik meteen wist dat ze zich afgewezen voelde.
Thuis was Kees boos. Niet schreeuwen-boos, dat doet hij nooit, maar dat stijve, teleurgestelde.
‘Je had het ook wat vriendelijker kunnen brengen.’
‘Hoe dan? Ik was vriendelijk.’
‘Nee, je was afstandelijk. Alsof zij een last is.’
Ik riep toen iets wat ik al weken inslikte: ‘Maar dat voelt ook zo!’
Dat had ik niet moeten zeggen. Of misschien juist wel, omdat het waar was. Maar ik zag aan hem dat hij schrok.
Later, toen we in bed lagen, zei hij zacht: ‘Jij hebt je eigen dingen. Ik minder. Ik vind het gewoon gezellig, dat gedoe met hen. Als dit stukloopt, blijft er voor mij niet veel over.’
Daar zat natuurlijk zijn echte angst. Niet die reis, niet Monique’s plannen, maar de stilte die daarna misschien zou komen.
En ik begreep hem ook nog. Dat maakte het zo ingewikkeld.
Toch kon ik dat appje over die zes weken niet laten passeren. Ik heb eerst een uur om het huis gelopen, een was aangezet, weer uitgehaald, de planten water gegeven terwijl het eigenlijk niet nodig was. Daarna heb ik Monique gebeld.
‘Hé lieverd!’ zei ze opgewekt. ‘Leuk hè? Ik dacht: als we het nu gewoon vastleggen, komt het er tenminste van.’
Ik ben niet om haar heen gaan draaien. ‘Monique, ik schrok juist van je bericht. Ik wil die reis niet.’
Even was het stil.
‘Niet op deze manier bedoel je?’
‘Nee. Ik bedoel: ik wil niet zes weken samen weg. En ik wil ook niet dat er dingen voor ons geregeld worden zonder overleg.’
Ze ademde hoorbaar uit. ‘Jeetje, Anja. Het voelt wel alsof je al een tijd van ons af wilt.’
Dat deed pijn, omdat het ergens op leek, maar niet klopte.
‘Ik wil niet van jullie af,’ zei ik. ‘Ik wil alleen niet dat vriendschap betekent dat ik altijd beschikbaar moet zijn.’
‘Dat heb ik toch nooit geëist?’
Ik dacht aan de dagelijkse appjes, de teleurstelling als ik nee zei, de plannen die al half vaststonden voor ik iets had kunnen voelen. Maar ik zei alleen: ‘Zo ervaar ik het wel.’
Ze begon te huilen. Niet hard, meer gekwetst. ‘Ik dacht dat we juist in deze fase van ons leven meer samen konden doen.’
‘Dat snap ik,’ zei ik. ‘Maar ik wil in deze fase juist ook meer alleen doen.’
We hebben het gesprek netjes afgerond, maar niet warm. Sindsdien is het anders. Donderdagavond is niet meer vanzelfsprekend. Vorige week appte Monique dat ze even wat afstand neemt. Kees zei alleen: ‘Zie je nou wel.’ En toch denk ik nog steeds dat ik niet anders kon.
Gisteren hebben Kees en ik eindelijk echt gepraat, zonder verwijten. Aan de keukentafel, met een stroopwafel erbij alsof we een vredesoverleg hielden. Ik heb hem gezegd dat ik best opensta voor af en toe samen weg, een weekend of een paar dagen, als het in overleg gaat. En dat hij van mij best vaker met Erik mag afspreken, ook zonder mij. Hij keek daar eerst verbaasd van op, alsof dat niet mocht, en daarna leek hij opgelucht.
Misschien is dat wel de kern die ik te laat zag: ik was bang opgeslokt te worden, en hij was bang alleen over te blijven. We trokken allebei aan dezelfde vriendschap, maar om totaal andere redenen.
Ik weet niet of het weer wordt zoals vroeger. Misschien kan dat ook niet. Mensen veranderen, ook na dertig jaar. En misschien is vriendschap niet minder waardevol als je haar opnieuw moet afbakenen.
Ik leer nu dat nee zeggen niet hetzelfde is als iemand wegduwen, al voelt het voor beide kanten soms wel zo. Hebben jullie weleens grenzen moeten stellen aan goede vrienden, en hoe voorkom je dat eerlijkheid meteen als afwijzing voelt?