‘Je laat ons gewoon vallen’: na veertig jaar vriendschap stond ik ineens tegenover mijn eigen vriendengroep
‘Dus dit was het dan?’ zei Kees, terwijl hij zijn koffiekopje net iets te hard op onze tafel zette. ‘Na al die jaren koop jij een camper en verdwijn je maandenlang, en wij mogen het tussen de appjes door vernemen?’
Ik voelde mijn nek warm worden. Anja zat naast me en keek naar haar handen. Op het aanrecht stond nog de schaal met blokjes kaas en plakjes worst die ik een uur eerder nog gezellig had neergezet, alsof dit gewoon onze vaste vrijdagavond was. Maar het was allang niet meer gezellig.
‘Verdwijnen?’ zei ik. ‘Kom op, Kees. Ik ga niet emigreren. Ik ben met pensioen, ik wil reizen. Dat roep ik al jaren.’
‘Ja, voor een paar weken,’ zei Marjan. ‘Niet half Europa door. Wij dachten eerlijk gezegd dat we deze tijd samen zouden doen. Een beetje golfen, fietsen, etentjes, weekendjes. Gewoon zoals altijd, maar dan met meer tijd.’
Daar zat precies de pijn. “Wij dachten.” Alsof dat genoeg was om mijn leven in te vullen.
We zijn met z’n achten al sinds eind jaren tachtig bevriend. Eerst via de voetbal van de kinderen en later bleef het hangen. Verjaardagen, oud en nieuw, een maandelijkse eetclub, in de zomer varen op de Vinkeveense Plassen, in de winter stamppot bij iemand thuis. Er was nooit een afspraak op papier, maar wel een ritme waar iedereen in was gaan wonen.
Toen ik nog werkte bij de gemeente, hield dat ritme me overeind. Altijd iets om naar uit te kijken. Maar de laatste jaren merkte ik ook iets anders: dat ik bij elk uitje al wist wie wat zou zeggen, wie te laat kwam, wie over zijn heup begon en wie dezelfde discussie over zonnepanelen weer zou openen. Vertrouwd, zeker. Maar ook benauwend.
Ik zei het voorzichtig. ‘Ik hou van jullie, echt. Maar ik ben 67. Als ik nu niet ga, wanneer dan? Tot mijn knieën het begeven?’
‘Dat is lekker dramatisch,’ zei Kees. ‘Het gaat erom dat jij doet alsof je nergens meer rekening mee hoeft te houden.’
Anja keek eindelijk op. ‘Zo is het niet. Ik vind het ook spannend. Maar we willen dit samen doen. We hebben hier jaren voor gewerkt.’
‘En wij dan?’ vroeg Els zacht. Dat kwam harder binnen dan alles wat Kees had gezegd. ‘Wij horen toch ook bij jullie leven?’
Daar had ik geen goed antwoord op, omdat het eerlijke antwoord pijnlijk was: ja, natuurlijk, maar niet meer op dezelfde manier als vroeger.
Het begon een paar maanden eerder, toen ik na mijn afscheid eindelijk serieus naar campers ging kijken. Gewoon oriënteren, zei ik eerst. Maar bij een dealer in Bodegraven stapte ik een tweedehands Hymer in en ik voelde meteen rust. Anja lachte me nog uit. ‘Je kijkt alsof je net verliefd bent.’ Dat was ook zo, een beetje. Niet op dat ding zelf, maar op het idee dat mijn tijd ineens weer van mij kon zijn.
Toen we in de groepsapp zetten dat we in het voorjaar zes weken naar Frankrijk en Spanje wilden, kwam er eerst alleen duimpjesreacties. Daarna stelde Marjan ineens voor om de eetclubdata voor het hele jaar vast te leggen, ‘zodat iedereen rekening met elkaar kan houden’. Ik snapte toen al waar het heen ging.
Een week later belde Kees. ‘Moet het nou zó lang? Kan het niet tussen onze dingen door?’
Onze dingen. Die woorden bleven hangen.
Ik zei: ‘Kees, het zijn toch niet alleen jullie dingen? Het is ook mijn pensioen.’
Hij antwoordde: ‘Vriendschap is niet iets voor als het uitkomt, Henk.’
Sindsdien liep de spanning op. Bij het klaverjassen in het buurthuis werd er lacherig gedaan over mijn “midlifecrisis op leeftijd”. Op een verjaardag zei iemand: ‘Straks zitten jullie alleen nog maar op Franse campings met lauwe rosé.’ Iedereen lachte. Ik lachte mee, maar thuis gooide ik harder dan nodig mijn sleutels op tafel.
Anja zat er ondertussen tussenin. Zij appte nog met de vrouwen, hoorde alle teleurstelling, maar zag ook hoe ik opleefde zodra we een route bekeken. Soms zei ze: ‘Misschien kunnen we iets inkorten.’ Dan werd ik koppig. ‘Zie je wel? Zelfs jij vindt dat ik toestemming moet vragen.’ Dat was niet eerlijk van mij, en dat wist ik ook.
Na die avond aan onze tafel, toen Kees en Marjan weg waren en de glazen nog halfvol stonden, bleef het lang stil. Anja ruimde de kopjes op zonder iets te zeggen. Ik zei uiteindelijk: ‘Als jij niet wilt, doen we het niet.’
Ze draaide zich om. ‘Dat is ook flauw, Henk. Dan leg je het weer bij mij neer.’
Ik ging zitten. In de tuin hing de was van die middag nog half scheef aan de lijn. Zo’n doodgewoon beeld, en toch voelde alles anders.
‘Wat wil jij dan?’ vroeg ik.
Anja ging tegenover me zitten. ‘Ik wil met jou weg. Echt. Maar ik wil niet thuiskomen in een kapotte vriendengroep. Deze mensen zijn ook mijn leven. Ik hoef niet elk maandetentje, maar ik wil niet dat het voelt alsof we ze inruilen.’
Dat was de eerste keer dat ik echt hoorde dat het voor haar niet over kiezen ging, maar over verlies. Niet alleen voor hen, ook voor haar.
De week daarna heb ik Kees gevraagd om te wandelen, gewoon langs de Lek. Zonder partners, zonder publiek. We liepen eerst een tijdje zwijgend. Uiteindelijk zei hij: ‘Ik ben niet alleen boos, Henk. Ik ben ook jaloers. Ik zou ook wel weg willen. Maar Ria durft dat niet meer met haar gezondheid, en ik denk dat ik daarom zo loop te duwen.’
Dat brak iets open. Niet alles, maar genoeg.
Ik zei: ‘Ik wil jullie niet kwijt. Maar ik kan ook niet doen alsof ik geen zin meer heb in iets anders alleen om het vertrouwd te houden.’
We hebben geen groot verzoeningsmoment gehad. Zo gaat dat niet. Wel hebben Anja en ik besloten dat we die eerste reis niet drie maanden maken, maar zes weken, en dat we niet om elke traditie heen plannen, maar ook niet alles laten bepalen door de agenda van de groep. De eetclub gaat door zonder ons als we weg zijn. Misschien schuift er eens iemand anders aan. Misschien verandert dat de groep. Misschien was dat toch al onvermijdelijk.
Vorige week zaten we weer met z’n allen aan tafel. Het was nog wat stroef, maar minder scherp. Marjan vroeg uiteindelijk: ‘Hebben jullie al een route?’ Anja liet foto’s zien van campings aan een meer in de Ardèche. Kees zei droog: ‘Als je maar niet zo’n afschuwelijke opvouwfiets koopt.’ Iedereen lachte, ook ik.
Ik weet nu dat trouw zijn aan je vrienden niet hetzelfde is als stil blijven staan zodat niemand hoeft te wennen. Maar vrijheid zonder uitleg kan voor de ander voelen als afwijzing.
Misschien hoort ouder worden ook hierbij: accepteren dat liefde en vriendschap veranderen als je leven verandert. Hoe zouden jullie hiermee omgaan: kies je voor de groep, of mag je op onze leeftijd eindelijk zonder schuldgevoel je eigen weg gaan?