‘Ik ga niet meer mee’: na veertig jaar vriendschap zette mijn man onze hele vriendenkring op scherp

‘Ik ga niet mee. En eerlijk? Ik wil ook niet meer elke donderdag daar zitten alsof het een verplicht nummer is.’

Ik weet nog dat ik met mijn hand om de waterkoker stond en gewoon vergat hem aan te zetten. Mijn man Kees zei het niet hard, niet boos, maar juist heel rustig. Dat maakte het erger. Alsof hij dit al maanden had besloten en ik de laatste was die het doorhad. Op tafel lag de brochure voor een groepsreis naar Portugal, twee weken, in het naseizoen. Iets wat we vroeger zonder nadenken geboekt zouden hebben.

‘Wat bedoel je, je wil niet mee?’ vroeg ik. ‘Met deze reis, of überhaupt?’

Hij schoof zijn leesbril af. ‘Eigenlijk allebei.’

Ik voelde meteen irritatie opkomen. ‘Dus na al die jaren trek jij ineens de stekker eruit?’

Wij zijn allebei zestig. Al meer dan dertig jaar trekken we op met dezelfde vriendenkring: Hans en Marijke, Peter en Els, Rob en Anita, en wij. Ooit begonnen als ouders van kinderen op dezelfde basisschool in Amersfoort. Daarna samen gekampeerd in Frankrijk, gefietst op de Veluwe, oud en nieuw gevierd, elke donderdag koffie of een borrel bij iemand thuis. Het was gewoon ons leven geworden. Misschien wel meer mijn leven dan ik toen wilde toegeven.

Kees had het al vaker laten vallen, achteraf gezien. Dat hij moe werd van ‘hoe het altijd gaat’. Daarmee bedoelde hij eigenlijk Hans. Hans is niet gemeen, laat ik dat eerlijk zeggen. Maar hij bepaalt alles. Waar we eten, hoe laat we vertrekken, welke route het slimst is, wie er ‘onzin’ verkoopt en waar te lang over gepraat wordt. De rest lacht er vaak om. ‘Ach, dat is Hans.’ Ik zei dat ook altijd.

Maar Kees lachte de laatste tijd steeds minder.

Op een donderdagavond, een paar maanden eerder, zaten we bij Peter en Els. Het ging over die reis. Hans had alweer drie hotels uitgezocht en zei: ‘We moeten nu gewoon beslissen, anders wordt het weer zo’n eindeloos gedoe.’

Kees zei toen: ‘Misschien wil niet iedereen twee weken met de busjes door het binnenland rijden.’

Hans trok zijn wenkbrauwen op. ‘Nou, kom dan met een beter plan.’

‘Of we hoeven niet altijd als groep weg,’ zei Kees.

Het werd stil. Zo stil dat je de lepel van Els tegen haar mok hoorde tikken. Marijke zei snel: ‘Ach, we zien wel.’ Maar ik voelde toen al dat er iets verschoven was.

Thuis zei ik: ‘Moest dat nou zo?’

Hij keek me aan alsof hij me niet meer helemaal bereikte. ‘Hoor jij jezelf? Ik zeg één keer wat ik wil, en jij vraagt of dat nou zo moest.’

Dat kwam hard aan, juist omdat het waar was.

Als ik eerlijk ben, heb ik heel lang meegeholpen om alles soepel te houden. Ik belde, plande, suste, zorgde dat niemand afhaakte. Toen onze kinderen uit huis gingen en ik stopte met werken in de zorg, werd die vriendengroep mijn houvast. Mijn agenda, mijn gezelligheid, mijn verhaal. Kees ging met pensioen en wilde rust. Ik wilde juist niet in een stil huis belanden.

Dus toen hij begon over ‘een kleinere kring’, over misschien eens met z’n tweeën wandelen, een cursus fotografie, af en toe nieuwe mensen leren kennen, hoorde ik alleen maar: dit wat jij belangrijk vindt, wil ik niet meer.

De echte botsing kwam toen Hans in de app zette dat hij de aanbetaling voor Portugal die vrijdag wilde doen. ‘Graag vanavond definitief ja of nee.’ Meteen kwamen de duimpjes en enthousiaste reacties. Ik zat op de bank naast Kees en zei: ‘Zullen we het gewoon doen? Voor de sfeer alleen al.’

Hij zuchtte. ‘Hoor je wat je zegt? Voor de sfeer. Niet omdat we het willen.’

‘Ík wil het wel,’ zei ik. Veel feller dan nodig.

Hij bleef rustig. ‘Dan moet je misschien gaan. Maar ik ga niet mee. En ik stop ook met die donderdagen. Ik trek het niet meer, Mieke. Ik kom elke keer leeg thuis.’

Leeg. Dat woord bleef hangen. Niet boos, niet geïrriteerd. Leeg.

Ik heb die avond gehuild op de badkamer, uit woede maar ook uit paniek. Want wat als hij gelijk had? Wat bleef er dan over van al die jaren? Waren we dan echt al die tijd meegegaan in iets wat voor hem allang niet meer goed voelde?

Ik appte Marijke dat we twijfelden. Ze belde meteen. ‘Gaat het wel goed tussen jullie?’ vroeg ze. Dat vond ik bijna beledigend, maar ergens snapte ik het ook. In onze kring deed je dingen samen. Afwijken voelde bijna als verraad.

Een week later ben ik zonder Kees naar de donderdagavond gegaan. Hans deed luchtig: ‘Nou, we zullen Kees wel missen op de heenweg, iemand moet klagen over de koffie onderweg.’ Iedereen lachte. Ik ook, automatisch. Maar ineens dacht ik: dit is precies wat hij bedoelt. Alles wordt gladgestreken met een grap, behalve wat er echt gezegd is.

Op de fiets terug waaide het hard langs de Eem. Ik was kwaad op Hans, maar ook op mezelf. Omdat ik al jaren deed alsof gezelligheid hetzelfde was als verbondenheid.

We zijn uiteindelijk niet meegegaan naar Portugal. Ik ook niet. Niet uit heldhaftigheid, maar omdat ik voelde dat als ik nu voor de groep koos, ik thuis iets kapot zou maken wat niet meer vanzelf heel werd. Dat betekende niet dat alles meteen beter was. Integendeel. Marijke nam afstand. Hans stuurde een kort bericht: ‘Jammer, maar ieder z’n keuze.’ Peter zei later nog dat hij Kees wel begreep, maar er niet tussen wilde zitten.

Het was pijnlijk stil die eerste donderdagen. Ik heb echt gerouwd, niet alleen om die mensen, maar ook om de versie van mezelf die daar altijd bij hoorde. Tegelijk zag ik Kees langzaam opknappen. We gingen op woensdagochtend wandelen in Soestduinen, dronken koffie bij een tentje waar niemand ons kende, en hij praatte meer dan de jaren ervoor. Niet ineens als een ander mens, maar wel als iemand die weer adem kreeg.

Laatst ben ik met een oud-collega naar een lezing in de bibliotheek geweest. Klein, onhandig bijna, maar ook verrassend prettig. Niet alles hoeft meer vast te liggen voor de komende twintig jaar.

Ik mis mijn vriendinnen nog steeds. En soms vind ik nog steeds dat Kees dit eerder en duidelijker had moeten zeggen. Maar ik zie nu ook hoeveel iemand kan kwijtraken als hij te lang ‘gezellig meedoet’ tegen zijn eigen gevoel in.

Misschien is vriendschap pas echt als er ruimte is om te veranderen, ook als dat ongemakkelijk is. Hebben jullie wel eens moeten kiezen tussen trouw blijven aan je sociale kring en luisteren naar iemand thuis — of naar jezelf?