Twee oma’s, één kleindochter: een strijd vol tranen en keuzes
‘Noor, kom eens hier! Je weet toch dat oma Els veel lekkerdere koekjes bakt dan oma Mieke?’
Ik hoor het Els zeggen, haar stem net iets te luid, haar blik uitdagend naar mijn moeder. Noor, mijn vijfjarige dochter, kijkt onzeker naar mij. Haar kleine handje zoekt steun aan mijn been. Mijn moeder, Mieke, trekt haar mondhoeken strak en zegt: ‘Ach meisje, bij mij mag je tenminste altijd zelf kiezen wat je wil doen. Bij sommige mensen moet je altijd luisteren.’
Mijn hart bonkt in mijn borst. Hoe is het zover gekomen? Twee volwassen vrouwen, allebei oma van hetzelfde meisje, die elkaar niet kunnen uitstaan en hun strijd uitvechten via Noor. Ik voel me verscheurd. Mijn man Bas probeert het te negeren, maar ik zie hoe hij zich steeds vaker terugtrekt als zijn moeder en de mijne samen in één ruimte zijn.
‘Mam, hou op alsjeblieft,’ fluister ik tegen Mieke als Noor even niet luistert. ‘Je hoeft haar niet tegen Els uit te spelen.’
Ze kijkt me gekwetst aan. ‘Ik wil alleen maar dat Noor weet dat ze bij mij zichzelf mag zijn. Els probeert haar altijd te kopen met cadeautjes.’
En zo gaat het al maanden. Sinds Noor geboren is, zijn de twee oma’s verwikkeld in een koude oorlog. Eerst was het nog onschuldig: wie mocht als eerste oppassen, wie gaf het mooiste kraamcadeau. Maar nu Noor ouder wordt en zich bewuster is van haar omgeving, wordt het venijniger. Ze fluisteren dingen in haar oor, maken elkaar zwart waar ze bij is.
Ik herinner me die zondagmiddag in mei nog goed. Noor zat op schoot bij Els, die haar een nieuwe pop gaf. ‘Deze pop is veel mooier dan die oude van oma Mieke, hè?’ Noor knikte beleefd, maar ik zag de verwarring in haar ogen. Toen we thuiskwamen, vroeg ze: ‘Mama, mag ik niet meer met de pop van oma Mieke spelen?’
Het brak mijn hart.
Ik probeerde met Bas te praten. ‘We moeten hier iets aan doen. Noor raakt hier echt van in de war.’
Bas zuchtte. ‘Ze bedoelen het goed. Het zijn gewoon twee sterke vrouwen.’
‘Sterk? Ze zijn jaloers! Ze maken Noor gek!’
Hij haalde zijn schouders op en vluchtte naar de schuur.
De weken daarna werd het erger. Op Noors vijfde verjaardag stonden beide oma’s in de keuken te ruziën over wie de taart mocht aansnijden. Noor stond erbij met grote ogen, haar handjes verlegen achter haar rug.
‘Laat mij maar, ik heb hem tenslotte gebakken,’ zei Mieke.
‘Maar ik heb de kaarsjes geregeld en Noor mag bij mij blazen,’ beet Els terug.
Ik greep in. ‘Stop! Jullie maken haar verjaardag kapot!’
Ze keken me allebei aan alsof ík de boeman was.
Die avond lag Noor in bed en vroeg zachtjes: ‘Mama, moet ik kiezen wie ik de liefste oma vind?’
Ik slikte mijn tranen weg. ‘Nee lieverd, je hoeft nooit te kiezen.’ Maar diep vanbinnen wist ik dat ze al lang aan het kiezen was – of liever: dat er voor haar gekozen werd.
De volgende dag belde ik mijn moeder op.
‘Mam, dit kan zo niet langer. Jullie moeten stoppen met elkaar zwartmaken waar Noor bij is.’
Ze werd boos. ‘Dus nu is het allemaal mijn schuld? Je weet toch hoe Els is! Zij begint altijd!’
‘Het maakt niet uit wie begint,’ zei ik vermoeid. ‘Jullie doen het allebei.’
Ze hing op zonder gedag te zeggen.
Ik probeerde het ook bij Els.
‘Els, kunnen we afspreken dat jullie geen nare dingen meer zeggen over elkaar waar Noor bij is?’
Ze lachte schamper. ‘Misschien moet je moeder dat eerst eens leren.’
Ik voelde me machteloos.
De weken daarna probeerde ik bezoekjes te spreiden. De ene week kwam Mieke, de andere week Els. Maar zelfs dan hoorde ik via-via dat ze elkaar bleven zwartmaken tegen andere familieleden. Mijn schoonzus belde: ‘Weet je wat Els over jouw moeder heeft gezegd? Dat ze Noor manipuleert!’
Op een dag kwam Noor thuis uit school met een tekening van twee vrouwen die elkaar de rug toekeerden.
‘Wie zijn dat?’ vroeg ik voorzichtig.
Ze haalde haar schouders op. ‘Gewoon twee oma’s die niet samen willen spelen.’
Het was alsof iemand een mes in mijn hart stak.
Die avond zat ik aan tafel met Bas.
‘Ik trek dit niet meer,’ zei ik zachtjes. ‘Noor lijdt hieronder. We moeten kiezen: of ze zien haar alleen nog apart, of we stoppen voorlopig helemaal met bezoek.’
Bas keek me aan alsof ik gek was. ‘Je kunt je moeder en mijn moeder toch niet verbieden hun kleindochter te zien?’
‘Als ze zo doorgaan wel! Ik kies voor Noor.’
We kregen ruzie. Hij vond me hard en onredelijk. Ik vond hem laf en passief.
De volgende dag schreef ik een brief aan beide oma’s:
‘Lieve mam en Els,
Het doet me pijn om dit te moeten schrijven, maar jullie gedrag tegenover elkaar maakt Noor verdrietig en onzeker. Zolang jullie elkaar blijven zwartmaken waar zij bij is, mogen jullie voorlopig niet meer samen op bezoek komen. Ik hoop dat jullie begrijpen dat dit voor Noors welzijn is.’
Ik kreeg geen reactie.
De weken daarna was het stil in huis. Geen bezoekjes meer op woensdagmiddag, geen onverwachte cadeautjes of koekjesgeur in de keuken. Noor vroeg soms: ‘Wanneer komt oma weer?’ Ik zei steeds: ‘Als ze weer lief kunnen doen tegen elkaar.’
Na drie weken belde Mieke huilend op.
‘Ik mis Noor zo erg… Maar ik kan niet met Els in één ruimte zijn. Ze doet alsof zij de enige echte oma is!’
‘Mam,’ zei ik zachtjes, ‘ik wil alleen maar dat Noor gelukkig is. Kunnen jullie elkaar niet gewoon met rust laten?’
Ze snikte aan de andere kant van de lijn.
Een paar dagen later stond Els ineens voor de deur met een doos vol speelgoed.
‘Ik wil Noor zien,’ zei ze stug.
‘Alleen als je belooft geen nare dingen meer te zeggen over mijn moeder.’
Ze keek me aan, haar ogen waterig.
‘Ik zal het proberen… voor Noor.’
Langzaam kwam er wat verbetering. De bezoekjes bleven gescheiden, maar de scherpe opmerkingen werden minder. Toch voelde het nooit meer zoals vroeger; er hing altijd iets onuitgesprokens in de lucht.
Op een dag zat Noor op schoot bij mij en vroeg: ‘Mama, waarom zijn sommige mensen altijd boos op elkaar?’
Ik wist even niet wat ik moest zeggen.
Nu, maanden later, vraag ik me nog steeds af: waarom kunnen volwassen mensen hun trots niet opzijzetten voor een kind? En hoe zorg je ervoor dat je eigen kind niet verscheurd raakt door andermans strijd?
Misschien hebben jullie wel antwoorden… Wat zouden jullie doen als je moest kiezen tussen familie en het geluk van je kind?