Mijn moeder belt alleen als ze iets van me nodig heeft, en toch blijf ik hopen dat ze ooit gewoon mijn moeder wil zijn
Vorige week stond ik in de regen bij station Amersfoort, met mijn telefoon nat in mijn hand, toen mijn moeder belde. Niet appte. Niet: hoe gaat het? Gewoon meteen bellen. Ik wist eigenlijk al genoeg.
‘Sanne, neem je op of niet?’ zei ze zodra ik opnam. Geen hallo.
Ik zei: ‘Ik neem toch op?’
Op de achtergrond hoorde ik keukenkastjes dichtgaan. Haar ademhaling kort, gejaagd. Zoals altijd als ze iets wilde vragen maar deed alsof het normaal was.
‘Ik zit met een probleem,’ zei ze. ‘Je broer Daan moet morgen naar de garage in Hilversum en ik moet werken. Kun jij de kinderen uit school halen?’
Dat was het dus.
Geen: ik heb je lang niet gezien. Geen: hoe gaat het op je werk? Niet eens: heb je tijd? Meteen de vraag, alsof ik een soort reservewiel ben dat je uit de kofferbak trekt als het nodig is.
En het ergste is misschien nog dat ik niet verrast was. Dat deed nog het meeste pijn.
Ik ben 34 en ik voel me nog steeds soms dat meisje van twaalf aan de eettafel in ons rijtjeshuis in Zeist, waar alles netjes moest zijn. Geen kruimel op het aanrecht, geen tegenspraak, geen gedoe. Mijn moeder, Ingrid, regeerde dat huis met lijstjes en blikken. Mijn vader, Kees, zei weinig. Hij vouwde de krant dicht als de spanning opliep en ging dan zogenaamd de schuur in. Alsof hout schuren makkelijker was dan ingrijpen.
Mijn broer Daan kon weinig fout doen. ‘Hij heeft het al moeilijk genoeg,’ zei mijn moeder altijd. Zelfs toen hij op zijn negentiende met schulden zat. Zelfs toen mijn ouders zijn boetes betaalden. Zelfs toen hij drie keer van baan wisselde in anderhalf jaar en iedereen daar omheen moest lopen.
Ik was degene die verstandig was. Rustig. Zelfredzaam. Dat klinkt als een compliment, maar in ons huis betekende het vooral: jij redt je wel, dus jij krijgt minder.
Toen ik zestien was en huilend thuiskwam omdat ik was blijven zitten, zei mijn moeder: ‘Nou, daar schieten we niets mee op. Je had gewoon eerder moeten beginnen.’
Geen arm om me heen. Geen troost. Alleen een analyse, alsof ik een fout in een Excel-bestand was.
Later, veel later, toen ik op kamers ging in Utrecht, dacht ik dat afstand misschien zou helpen. Dat ze me misschien meer zou zien als ik niet meer dagelijks in beeld was. Stom eigenlijk. Soms denk ik dat ik al mijn hele leven op kruimels leef.
Ze belde als de laptop van mijn vader het niet deed. Als er iemand mee moest naar het ziekenhuis. Als Daan en zijn ex ruzie hadden en er iemand op de kinderen moest passen. Als de belastingbrief ‘weer zo ingewikkeld’ was.
Maar toen ik twee jaar geleden zelf in de ellende zat, net na mijn scheiding van Martijn, bleef het stil.
Ik weet nog dat ik op zondagmiddag op de vloer van mijn flat in Nieuwegein zat tussen half uitgepakte dozen. Mijn hele lichaam trilde. Ik had haar gebeld.
‘Mam, ik trek dit even niet.’
Het bleef een paar tellen stil.
Toen zei ze: ‘Ja, scheiden is nooit leuk. Maar je moet wel praktisch blijven. Heb je al gekeken naar je toeslagen?’
Ik dacht echt: hoor je me niet?
Ik zei: ‘Ik bel niet voor toeslagen.’
Zij zuchtte. ‘Sanne, ik probeer gewoon mee te denken.’
We kregen ruzie. Van die koude ruzie, waar niemand schreeuwt maar alles kapotgaat. Aan het eind zei ze: ‘Je verwacht altijd iets wat ik blijkbaar niet goed kan doen.’
Dat bleef hangen. Alsof ik te veel vroeg door gewoon een moeder te willen.
Afgelopen kerst ging het weer mis. Bij mijn ouders thuis, met gourmet op tafel en de kinderen die om ranja vroegen. Daan was te laat, natuurlijk, en kwam binnen alsof hij de sfeer al bezat.
Mijn moeder had speciaal zijn favoriete saus gehaald. Voor mij was ze mijn vegetarische bakje vergeten.
Het is klein, ik weet het. Maar het was nooit alleen dat bakje.
Toen ze later vroeg of ik tweede kerstdag de oude kast naar de stort kon brengen, omdat ‘jij tenminste doorpakt’, zei ik ineens: ‘Waarom bel je me eigenlijk alleen als er iets moet?’
Het werd zó stil dat je de plaat onder het gourmetstel hoorde tikken.
Mijn vader keek naar zijn bord. Daan nam een slok bier en zei: ‘Daar gaan we hoor.’
Mijn moeder trok wit weg. ‘Wat een onzin.’
Ik voelde mijn hart in mijn keel. Maar ik ging door. Eindelijk.
‘Als ik verdrietig ben, ben ik lastig. Als ik iets nodig heb, ben ik gevoelig. Maar als jullie oppas, vervoer of papierwerk nodig hebben, dan ben ik ineens betrouwbaar.’
Ze legde haar vork neer. Heel voorzichtig. Dat deed ze vroeger ook vlak voor ze echt boos werd.
‘Misschien,’ zei ze, ‘moet niet altijd alles om jouw gevoel draaien.’
Ik lachte toen. Zo’n lelijke, harde lach waar ik zelf van schrok.
‘Mijn gevoel? Mam, ik heb het hier al twintig jaar níét over mijn gevoel gehad zodat het vooral maar niet lastig werd.’
Ik ben weggegaan voor het toetje. In mijn jas nog half open, handen trillend, fietsend door de kou alsof ik ergens voor weg moest. Of naar iets toe. Dat weet ik nog steeds niet.
Sindsdien appt ze af en toe korte dingen.
‘Heb je nog een reservesleutel van hier?’
Of: ‘Weet jij hoe DigiD ook alweer werkt voor je vader?’
Geen woord over kerst.
Gisteren stuurde Daan: ‘Mam vindt het moeilijk hoe jij doet, maar ze mist je wel op haar manier.’ Op haar manier. Dat soort zinnen maken me gek. Alsof liefde alleen geldig is in de taal van degene die het minste geeft.
En toch heb ik haar nummer niet geblokkeerd. Dat is misschien het vernederendste deel. Er zit nog steeds een dom, klein hoopje in mij dat denkt: misschien belt ze ooit en zegt ze gewoon, Sanne, hoe is het met je, echt?
Misschien wil ik nog steeds gekozen worden door iemand die me vooral handig vindt wanneer het uitkomt.
Maar hoe lang blijf je beschikbaar voor liefde die alleen verschijnt in de vorm van een verzoek?
Zou jij blijven hopen, of is er een moment waarop je moet accepteren dat sommige moeders nooit geven wat je als kind al nodig had?