Na veertig jaar samen was één uitgeprint schema genoeg om onze vriendschap op scherp te zetten
‘Als jij dit niet met mij wilt doen, Gerda, dan groeien we uit elkaar.’
Ze zei het gewoon. Midden in het grand café waar wij al jaren op donderdag onze uitsmijter aten, met haar leesbril half op haar neus en een mapje voor zich alsof we een vergadering hadden. Ik hoorde nog net het gerinkel van kopjes achter de bar, maar verder leek alles stil te vallen.
Toen schoof Hennie een stapel uitgeprinte A4’tjes naar me toe.
Een schema. Voor een heel jaar.
Treintijden naar Amersfoort. Lesblokken. Stiltewandelingen. Reflectie-avonden. Weekenden zonder telefoon. Zelfs alvast ingeplande lunches, maar dan “bewuster”. Ik keek naar mijn naam bovenaan. Gerda en Hennie. Alsof ik al ja had gezegd.
Ik kreeg het er warm van. Niet op een fijne manier.
Hennie en ik zijn al sinds onze twintigste bevriend. We hebben verkeringen zien sneuvelen, kinderen groot zien worden, ouders begraven, cholesterol zien stijgen, knieën horen kraken. Altijd waren wij er. Op woensdag wandelen in het park. Vrijdag bridge. Eén keer per maand naar de markt en daarna koffie met appeltaart. Hennie regelde alles. Dat vond ik jarenlang heerlijk. Zij belde, reserveerde, onthield verjaardagen, stuurde routes door. Ik hoefde alleen maar te zeggen: “Prima, is goed.”
Maar de laatste tijd voelde dat anders.
Sinds Hennie bijna met pensioen gaat, is er iets onrustigs in haar gekomen. Alsof ze bang is dat de stilte haar zal inhalen als ze niet elke minuut vult. Ze begon over zingeving, over opnieuw beginnen, over “niet indutten”. Ik knikte vaak maar een beetje, omdat ik dacht: laat het landen, dit waait wel over.
Dat deed het dus niet.
‘Dit is niet zomaar een cursus,’ zei ze, terwijl ze met haar wijsvinger op het schema tikte. ‘Dit is precies wat wij nodig hebben. Veertig jaar dezelfde patronen, Ger. Dat is toch niet gezond?’
Ger.
Zo noemt ze me alleen als ze iets van me wil.
Ik zei zacht: ‘Misschien heb jíj dit nodig. Dat kan toch ook?’
Ze lachte kort, maar zonder warmte. ‘Nee, jij hebt het ook nodig. Je zit al jaren vast in hetzelfde ritme.’
Dat schoot verkeerd. Meteen.
‘Vast?’ zei ik. ‘Ik noem dat rust.’
‘Rust of stilstand?’
Ik voelde mijn kaken op elkaar gaan. De serveerster zette onze lunch neer en keek één seconde te lang naar ons. Hennie bedankte haar nog keurig ook, en ging gewoon door.
‘Ik probeer ons ergens mee naartoe te nemen,’ zei ze. ‘Samen. Zoals altijd.’
Daar zat precies het probleem. Zoals altijd.
Ik legde mijn vork neer. ‘Hennie, ik wil helemaal niet elke dag naar Amersfoort. Ik wil niet in een kring over mijn ademhaling praten met onbekenden. Ik wil niet dat mijn hele week wordt omgebouwd omdat jij opeens een spirituele doorstart wilt.’
Ze trok wit weg. Echt wit.
‘Dus zo kijk jij ernaar?’
‘Ja,’ zei ik. En mijn stem trilde, dat vond ik nog het ergst. ‘Zo kijk ik ernaar.’
Ze sloeg het mapje dicht. Niet hard, maar beslist. ‘Ik dacht dat jij me zou begrijpen.’
‘Ik begrijp je best. Ik wil alleen niet mee.’
Toen kwam het verwijt waar ik ergens al bang voor was.
‘Altijd als er iets verandert, trek jij je terug. Je deed dat ook toen Kees overleed. Toen ik je vaker wilde zien, had jij het ineens te druk met “je eigen ritme”. Weet je hoe alleen dat voelde?’
Dat deed pijn. Kees was haar man. En ja, na zijn overlijden klampte ze zich aan mij vast. Elke avond bellen, onverwacht voor de deur staan, meegaan naar de supermarkt “voor de afleiding”. Ik heb toen veel opgevangen. Met liefde ook. Maar ik was zelf ook op. Mijn zus lag in het ziekenhuis in die periode. Mijn kleinzoon had gedoe op school. Ik kon niet alles dragen.
‘Dat is niet eerlijk,’ zei ik. ‘Je weet best hoeveel ik er voor je ben geweest.’
‘Blijkbaar tot een bepaalde grens.’
Daar was hij dan. Het woord dat al weken in mijn borst zat.
‘Ja,’ zei ik. ‘Tot een grens, Hennie. Die heb ik. En die mág ik hebben.’
Ze staarde me aan alsof ik haar had geslagen.
Ik merkte dat mijn handen trilden, dus ik pakte mijn glas water vast. ‘Ik ben 63. Ik heb niet het gevoel dat ik mezelf opnieuw moet uitvinden. Ik ben juist blij met mijn wandelen, mijn bridge, mijn vrije middagen. Ik wil niet opgejaagd worden onder het mom van groei.’
Even zei niemand iets.
Aan het tafeltje naast ons begon iemand te lachen. Dat gewone geluid maakte het bijna erger.
Hennie keek naar buiten en slikte. ‘Dus jij kiest voor gemak.’
‘Nee,’ zei ik. ‘Ik kies voor mezelf. Dat is iets anders.’
Ze pakte haar tas. Langzaam, heel beheerst. Dat is haar manier als ze woedend is.
‘Misschien heb ik me vergist in wat wij voor elkaar zijn,’ zei ze.
Ik voelde het in mijn buik. Veertig jaar vriendschap, samengeperst in één zin.
Toch liep ik haar dit keer niet achterna. Dat was nieuw. En eerlijk? Het brak mijn hart een beetje.
Thuis heb ik haar schema nog eens bekeken. Ze had overal notities bij geschreven. “Samen reizen is ook verbinding.” “Gerda houdt van wandelen, dit past mooi.” “Na pensionering niet verharden maar openen.” Bij die laatste moest ik ineens huilen. Omdat ik zag dat het voor haar geen hobby was, maar pure paniek. Angst voor leegte. Angst om oud te worden. Misschien zelfs angst om mij kwijt te raken.
Maar mijn angst telt ook. De angst om opgeslokt te worden. Om op mijn leeftijd nog steeds mee te deinen op iemand anders haar plannen, omdat ik bang ben dat nee zeggen te veel kost.
Ze heeft nu drie dagen niet gebeld. Normaal stuurden we allang een suffe foto van de supermarkt of een klacht over het weer. Nu niets.
Ik mis haar. En tegelijk voel ik iets wat verdacht veel op opluchting lijkt. Wat zegt dat over mij?
Moet je uit liefde voor een vriendschap meebewegen, ook als het wringt? Of mag je na veertig jaar eindelijk zeggen: tot hier, en niet verder?